सानो मिटिंग

“म अहिले एउटा सानो मिटिङमा छु”

कोही कतैबाट भन्दै थियो र त्यो आवाजले फाइँफुट्टीराजको ध्यान तान्यो । किनभने त्यतिबेला जुन ठाउँमा फाइँफुट्टीराज ऊभिएको थियो त्यहाँ मिटिङ हुनु भनेको असम्भव नभए पनि अपत्यारिलो चाहिँ अवश्य लाग्थ्यो । हुन त मालदिभ्सको मन्त्रिपरिषद्को मिटिङ समुद्रमुनि भएकै थियो क्यारे । हाम्रै देशका बाहुबलीहरूले पनि मन्त्रिपरिषद्को बैठक सगरमाथाको काखमा नगरेका त हैनन् । तर त्यो ठाउँमा मिटिङ ? फाइँफुट्टीराज रनभुल्ल परेको थियो ।
***

फाइँफुट्टीराज नाम अनुसारै फाइँफुट्टी हाँक्न नामुद मानिस हो । अलि धेरै पहिलेका पाठकहरूलाई यो नाम परिचित लाग्न सक्छ । छोटकरीमा ऊ आफूलाई फाफुरा भन्ने गर्थ्यो  ओझेलमा परेको चर्चित फाफुरा हराएको धेरै भइसकेको थियो । किनभने पहिलेजस्तो फाइँफुट्टी लगाउने काममा उसको एकाधिकार तोडिएको छ आजकल । ऊ भन्दा ‘बडेबडे’ फाइँफुट्टी हाँक्नेहरूले उसलाई झण्डै विस्थापित नै गरिदिए । तर, पछिल्लो केही समयमा फलानोले सन्काएपछि फाफुरा पुनः सल्बलाएको हो । लामो समयपछि झुल्केको फाफुरा अब आफूलाई प्राइभेट पत्रकार भन्न रुचाउँछ । प्राइभेट डिटेक्टिव, प्राइभेट सेक्रेटरी हुन सक्छन् भने प्राइभेट पत्रकार किन हुन नसक्ने ? अरुहरू देशका ठूलाठूला तथा गहन समस्याको चर्चा परिचर्चा र समाधानमा लागेको बेला फाफुरा चाहिँ सानातिना कुरा खोतल्ने गर्छ । त्यसैले अरू कसैले उसलाई गने पनि नगने पनि आफ्नै लागि सोच्छ, लेख्छ । त्यसैले ऊ प्राइभेट पत्रकार हो । फाफुराका अरू आनीबानीसँग तपार्इँहरू बिस्तारै परिचित हुँदै जानुहुनेछ ।
केही दिनअघिको कुरा हो, जब फाइँफुट्टीराज एउटा सपिंग मलमा थियो । उसलाई अचानक लघुशंकाले च्याप्यो र ऊ हतारहतार त्यहाँको शौचालयतिर लम्क्यो ।

तपाईँहरूमध्ये कति जनाले हेक्का गर्नुभएको छ कुन्नि तर अधिकांश त्यस्ता तथाकथित उच्च कोटिका मलमा शौचालय चाहिँ निम्न कोटिको हुन्छ । अझ भाटभटेनीका शौचालयहरू त अलि खाइलाग्दो ज्यान भएका दुईजना एकैपटक छिर्न र उभिन पनि सकस हुने खालका हुन्छन् । यो स्थानमा पनि अवस्था त्यस्तै नै थियो । लघुशंकाका लागि तीनजनालाई हुने व्यवस्था थियो जसमध्ये एउटा प्रयोग गर्न नसकिने अवस्थामा थियो । दीर्घशंकाका लागि माथि र तल ह्वाङ्ग भए पनि बीचमा बारिएका दुई कोष्ठ थिए । तिनै दुईमध्ये एक कोष्ठमा विराजमान कुनै एक महापुरुषको त्यो उद्गार थियो । उनी ठस्ठस् कन्दै कसैलाई फोनमा भन्दै थिए,
“म अहिले एउटा सानो मिटिङमा छु ।”

अनायास फाफुराको अनुहारमा मुस्कानको एउटा धर्को तानियो । कस्तो अचम्मको मिटिङमा होलान् ती महामानव  अनि कोसँग मिटिङमा होलान् त्यहाँभित्र ? के एजेन्डा होला त्यो मिटिङको ? त्यही सोच्दासोच्दै उसको सानो मगजमा एउटा कुरा झिलिक्क भयो । यो वाक्य आजकल हामीले निकै धेरै प्रयोग गर्ने गरेका छौँ, सुन्ने गरेका छौँ । यत्रतत्र, सर्वत्र सदैव सुनिने एकदम साझा वाक्य हो यो –

“म अहिले एउटा सानो मिटिङमा छु ।”

फाफुरा सम्झिने प्रयास गर्न थाल्यो । यही वाक्य उसले आफैँ कहाँकहाँ र कतिपटक सुनेको छ । एकपटक एउटा माइक्रोमा कोच्चिएर यात्रा गरिरहेको बेला उसको छेउमा अँचेटिएर मोबाइलमा गेम खेलिरहेका एक सहयात्रीको फोन बज्यो । उनले फोन कानमा टाँसे, उताबाट आएको आवाज सुने । अनि भने,

“म अहिले एउटा सानो मिटिङमा छु ।”

अर्को घटना थापाथली चोकको हो । त्यस दिन त्यहाँ पहिले नेपालको इतिहासमै नभएको एकदमै उदेक लाग्दो घटना भएको थियो । विपरीत दिशातिरबाट एउटा भटभटे आफ्नो लेन पेलेर चोकतिर आयो । ट्राफिकले त्यो भटभटे सवारलाई रोके । भटभटे सवारको नियम उल्लंघन गर्न बाध्य हुनुका हजार बहाना र स्पष्टीकरण नसुनेर ट्राफिक प्रहरीले उनको लाइसेन्स खोसेर चिट काट्न थाले । भनिरहनु नपर्ला, यति दुर्लभ, ऐतिहासिक र एक युगमा एकपटक आउने उक्त घटनाको साक्षी बस्न त्यहाँ पचास जना जतिको भिड लागिसकेको थियो । फाफुरा पनि त्यही हुलमा मिस्सियो । आफ्ना नाति पनातिसम्मलाई कथा सुनाउन पाइने त्यस घटनाको स्वाद लिन कसले छोड्ला र ? तिनैमध्ये एकजना दर्शकको फोन बज्यो । उनले फोन उठाए र हतारहतार उताको कुरै नसुनी बोले,

“म अहिले एउटा सानो मिटिङमा छु । पछि कल ब्याक गर्छु है ?”

यी बाहेक पनि रत्नपार्कमा मस्त घाम तापेर सुन्तला र बदामको स्वाद लिइरहेका मानिस, लखरलखर हिंडिरहेका बटुवा, कुनै खम्बा गाडेको वा उखेलेको जादूमयी दृश्य तीस मिनेटदेखि टोलाएर सिंहावलोकन गरिरहेको मानिसले पनि फोन आउँदा यही राष्ट्रिय मूलमन्त्र प्रयोग गरेको फाफुराको आफ्नै कानले सुनेको छ,
“म अहिले एउटा सानो मिटिङमा छु ।”

यी त भए तपाईँहामी जस्ता सर्वसाधारण मनुवाका कुरा । अब एकछिन वरिष्ठ, गण्यमान्य र मूर्धन्य व्यक्तित्वहरूको पनि कुरा गरौँ । प्रशासक, व्यापारी, उद्योगपति तथा सरकारी हाकिमखालका कर्मचारीलाई काम परेर भेट्न जानुस् त । उनीहरू जहिले पनि एउटा सानो मिटिङमै हुन्छन् । कहिलेकहीँ परिस्थिति हेरेर उनीहरूका सहायकले ‘सानो’लाई जरुरी, गम्भीर वा अपर्झट बनाउन सक्छन् तर मिटिङ अकाट्य, अपरिवर्तनीय र निर्किकल्प नै हुन्छ ।

सभा, सेमिनार, पुस्तक विमोचन जस्ता कार्यक्रममा प्रमुख अथिति … माफ गर्नुहोला जिब्रो नभएको हात लरबरियो (प्रमुख अतिथि जहिले पनि भनेको समयभन्दा ढीला नै सवारी हुन्छ । धेरैजसो उहाँहरू नआई कार्यक्रम सुरु नै हुँदैन । भएछ भने पनि उहाँहरु आइपुगेपछि चलिरहेको कार्यक्रमलाई रोकिन्छ । चाहे त्यो मध्य वा समापनतिरै किन नहोस् । उहाँहरूलाई ससम्मान आसन ग्रहणका लागि अनुरोध गरिन्छ । अनि जब उहाँहरूलाई ‘दुई शब्द’ प्रकट गर्न सविनय अनुरोध गरिन्छ उहाँहरू उठेर एकपटक माइकमा फूः गर्नुहुन्छ, औँलाले ट्वाक् ट्वाक् हान्नुहुन्छ । लाउडस्पिकर दर्शक श्रोतातिर फर्केको हुन्छ, कानको जाली फुटे तिनकै फुट्छ । अनि घाँटी खकारेर मञ्चमा भएका सबैको विशेषण र उपाधिसहित नाम वाचनपश्चात् दुई शब्दको आरम्भ पनि सँधैजसो त्यही मूलमन्त्रबाटै गर्नुहुन्छ,
“म एउटा जरुरी मिटिङमा भएकोले यहाँहरुलाई कुराउन परेकोमा क्षमा चाहन्छु ।”

सम्भवतः त्यति महत्त्वपूर्ण मिटिङबाट पनि समय निकालेर त्यहाँ आइदिएकोमा अरू सबैले अनुगृहित अनुभव गरून् भन्ने उहाँको आशय हुन्छ । सबै भैदिन्छन् पनि, कृत्यकृत्य । त्यस्ता अतिथि धेरैजसो पूरै कार्यक्रम अवधिभर बसेर आफ्नो अमूल्य समय खेर जान दिन कहाँ सक्छन् र ? बीचमै उठेर नमस्ते गर्दै जानुअघि पनि मूलमन्त्र जप्न बिर्सनुहुन्न,

“एउटा जरूरी मिटिङ भएकोले मेरो चाहनाको बाबजुद जानु परेकोमा क्षमाप्रार्थी छु ।”

कहिलेकहीं उहाँहरूको तर्फबाट यो याचना उद्घोषकले गरिदिन्छन् र उहाँहरू गजक्क फुलेर मुस्काइरहनु हुन्छ ।

फाफुराको सानो बुद्धिले भेउ पाउन नसकेको कुरा के हो भने, अचम्म लाग्छ, सर्वसाधारणदेखि वरिष्ठसम्म सबैको यति धेरै सानो, जरूरी वा महत्वपूर्ण मिटिङ किन हुने गर्छ ? यत्तिका धेरै मिटिङबाट हामीले के लछारपाटो लगाएका छौँ त ? यी मिटिङहरूको उपादेयता र उपलव्धि के हो ? हामी किन सँधै मिटिङमा भएको नाटक गर्छौं ? के जहिले पनि मिटिङमा हुने भनेपछि अरूले हामीलाई महत्वपूर्ण र ठूलो मान्छेमा गनिन्छौँ भन्ने सोच हो हाम्रो ?

तर, यी सबै कुरालाई बिर्सेर यो मूलमन्त्रको सकारात्मक पक्ष खोज्ने हो भने चाहिँ, यो सानो मिटिङ नै यस्तो कुरा हो जुन सबै नेपालीले विवादरहित तवरबाट बिना कुनै झैझगडा एकमत र एकजुट भएर गरिरहेका छौँ ।  हरेक कुरामा ध्रुवीकृत भइरहेका हामी नेपालीहरूमा यही एउटा साझा कुरा बाँकी रहेको छ । सानो मिटिङ । कमसेकम यही एउटा वाक्यले हामीलाई अझै एकताको सूत्रमा बाँधेको छ ।
“म अहिले एउटा सानो मिटिङमा छु ।”

त्यसैले फाइँफुट्टीराज के भन्न चाहन्छ भने अझ सकेजति धेरै सानो मिटिङ गरौँ । हरेक दिन, हरेक बिहान, हरेक अपरान्ह र साँझ ससानो मिटिङ गरौँ ।
फाफुरा यो आलेख अलि लामै लेख्ने दाउमा थियो तर माफ गर्नुहोला उसलाई एउटा सानो मिटिङमा जानु छ । त्यसैले अहिलेलाई फाइँफुट्टीराज बिदा माग्छ । अर्को मंगलबार फेरि ठूलै फाइँफुट्टी हाँकौला सानो कुरामा ।

Advertisements

…..र फुलेनन् गुराँसहरू

अलि पर, उतापट्टिबाट आइरहेका दुईजना केटीहरुमध्ये एकजनाले हामी सबैको ध्यान एकैपटक तानिन् ।

२६ वर्ष अघि, २०४७ साल तिरको कुरो हो । निर्देशक अरुणकुमार झा, अभिनेता सन्तोष पन्त, पत्रकार शैलेश आचार्य र म घण्टाघरबाट कमलादी स्थित वसन्त चौधरीको ग्रूप थ्री भन्ने एउटा विज्ञापन एजेन्सीको अफीस तिर गइरहेका थियौं । त्यतिबेला ग्रूप थ्रीले नै उर्वशी भन्ने सिने पत्रिका पनि निकाल्थ्यो जसको सम्पादक शैलेश दाइ थिए । हामी एउटा सिनेमा बनाउन लागिरहेका थियौं, “..र फुल्छन् गुराँसहहरु” । त्यसको लागि भेटघाट गर्ने थलो पनि उर्वशीको अफीस नै थियो ।

भर्खरभर्खर केही टेलिफिल्महरुमा अभिनय गरेको म, त्यस सिनेमाबाट ठूलो पर्दामा हाम्फाल्ने भएको थिएँ । त्यतिबेला सबैको आँखा लाग्ने नबिल बैंकको गतिलो जागीर पनि मैले सिनेमाको हीरो बन्नका लागि तिलाञ्जलि दिने मनस्थिति बनाइसकेको थिएँ । आफैले लेखेको कथामा पटकथा र सम्वाद तयार भैसकेको थियो । एउटा प्रेमकथामा आधारित त्यस चलचित्र आएपछि फर्केर हेर्नपर्दैन भन्ने लाग्थ्यो मलाई भर्खर बीस एक्काइस वर्षको उमेरमा । अरु सबै मुख्य भूमिकाहरु पनि कसले खेल्ने भन्ने लगभग टुंगो लागिसकेको थियो ।

सन्तोष दाइ पहिलोपटक खलनायकको रुपमा प्रस्तुत हुने भएका थिए । एउटी नायिकाको मात्र खाँचो परिरहेको थियो । चलचल्तीमा भैरहेका कुनै पनि नायिकाहरुभन्दा त्यतिबेलाको म कान्छो देखिन्छु भन्ने अरुण दाइको भनाइ थियो । त्यसैले बरु कुनै नयाँ अनुहार खोज्ने भन्ने हाम्रो सल्लाह भैरहेको थियो ।
“हामीलाई ऊः त्यस्तै नायिका हो चाहिएको ।” परबाट आइरहेकी ती युवतीलाई हेर्दै अरुण दाइले भने ।
नभन्दै अन्दाजी अठार उन्नाइस वर्षकी ती युवतीमा केही अचम्मको आकर्षण थियो । उनी आफ्नै सुरमा साथीसंग गफ गर्दै आइरहेकी थिइन् ।
“रोल अनुसार पनि ठ्याक्कै फिट हुन्छे,” सन्तोष दाइले खुइय गर्दै भने ।
“तर बाटोमा हिंडिरहेकी केटीलाई फिल्म खेल्ने रहर छ कि भनेर सोध्न भएन क्यार” मैले भनें ।
“किन नहुनु र ?” शैलेश दाइ उत्साहित भए, “सोध्न नहुने कुरा के छ ?”
तर बिरालोको घाँटीमा घण्टी कसले बाँध्ने ? उनीहरु हाम्रो नजीक आइपुगिसकेको थिए ।
“एक्स्क्यूज मी बहिनी, एउटा कुरा सोधौं ?” शैलेश दाइले नभन्दै उसलाई सम्बोधन गरिहाले । उनी टक्क रोकिइन् र प्रश्नवाचक भावले हामीलाई हेरेर बोलिन्,
“हजूर, भन्नुस् ।”
शैलेशदाईले आफूहरुले एउटा सिनेमा बनाउन लागेको र उसलाई हेर्दा हामीले नायिकाको लागि खोजिरहेको मानिस ऊ हुनसक्ने कुरा बताएर उसको रुचि छ कि छैन भनेर सोधे । उनले राम्ररी सोच्दा पनि नसोची अँग्रेजीमा भनिन्,
“यस्, आइ एम इण्ट्रेस्टेड ।”

उनमा गज्जबको आत्मविश्वास थियो । हामी सबै दंग प¥यौं । एकै छिनको छोटो कुराकानीमा थाहा भयो, उनी नाचघर निर भएको एउटा ट्राभल एजेन्सीमा काम गर्दी रहिछन् । शैलेश दाइले नै ग्रूप थ्रीको नाम बताएर अर्को दिन एघार बजे आउनलाई भने । उनी हुन्छ भनेर गइन् । हामी पनि संयोगवश भनेको जस्तै मान्छे पाएकोमा दंग पर्दै आफ्नो बाटो लाग्यौं । ग्रूप थ्रीमा एकजना भारतीय हिजाइनर र फोटोग्राफर थिए, बिजय फरकसे । उनले भने,
“एक पटक फोटो शूट गरौं । दुईजना साथै कस्तो देखिन्छन्, आइडिया हुन्छ ।”

म मनमनै हाँसेको पनि थिएँ । बाटोमा त्यसरी भेटेर भनेको भरमा भोलि कोही सिनेमा खेल्नको लागि आउला र ? यहाँ भने फोटो सेसनको समेत तयारी भै सक्यो ।
भोलिपल्ट नभन्दै एघार बजे उनी टुप्लुक्क आइपुगिन् । केही बेर यता र उतिका कुराहरु भए । हामीले उनलाई कति बेर फुर्सद छ भनेर सोध्यौं । निर्धक्कसंग उनले भनिन्,
“मलाई केही हतार छैन ।”
“अफीस विदा लिएर आएको ?”
“हैन, छोडेर आएको ।” उनले भनिन् ।
हामी चकित प¥यौं । हाम्रो अनुहारको भाव पढेर होला,उनले मुसुक्क हाँसेर भनिन्, “अब फिल्मको हिरोइन हुने भैसकेपछि म किन त्यो ट्राभल एजेन्सीमा काम गरिरहनू ?”

हाँस्दा उनको एकापट्टि गालामा सानो खाल्डो पथ्र्यो र उनी अझै सुन्दर देखिइन् । उनको आत्मविश्वासले हामीलाई कायल बनायो । त्यसै दिन बिजय फरकसेले थरिथरि पोजमा हामी दुइ जनाको फोटाहरु खिचे । अहिलेजस्तो तुरुन्तै हेर्न नमिल्ने हुनाले फोटाहरु कस्ता आए वा हामी दुबै क्यामरामा कस्तो देखिन्छौं भनेर हेर्नको लागि रिल धुलाएर नआउन्जेल सम्भव थिएन । न्यूरोडस्थित कुनै कलर ल्याबमा रिल पठाइयो । अरुण दाइले उनलाई भूमिकाको बारेमा बताए । हामी सबैलाई भित्रभित्रै विश्वास भैसकेको थियो, “…र फुल्छन् गुराँसहरु” की नायिका उनै हुन् ।

फोटाहरु आए, सबैले उनलाई एक मतले पास गरे । बाँकी एउटै समस्या पनि सुल्झिसकेको हुनाले सिनेमाको लगभग छायाँकन शुरु गर्ने मिति पनि तोकियो । रमण दाइले (घिमिरे) केही गीतहरु लेखिसकेका थिए । भूपेन्द्र रायमाझी तिनमा धुनहरु सिर्जना गर्न थालिसकेको थिए । मैले पनि नबिल छाडें । बसन्त श्रेष्ठको पुतलीसडक स्थित प्रशिक्षण केन्द्रमा म बिहानबिहान नृत्य सिक्न जान थालें । हामी सबै उत्साहित थियौं । हरेक दिन भने जस्तो अरुण दाइको घरमा भेला भएर हामी सिनेमाका अरु कुराहरुमा छलफल गर्ने गथ्र्यौ । सिनेमा शुरु हुने दिन पनि झनै नजीक–नजीक आइसकेको थियो ।

अचानक, मान्छे ताक्छ मूढो बञ्चरो ताक्छ घुँडो भनेझैं हुन थाल्यो । सन्तोष दाइको छवि टेलिभिजनमा सकारात्मक पात्रको थियो । पहिलो पटक नकारात्मक भूमिका गर्न लागेको हुनाले शायद उनको मनमा केही संशयहरु पैदा हुन थालेका थिए । उनी एक उत्कृष्ट अभिनेता हुन् भन्ने कुरामा त कसैलो रत्तिभर पनि शंका गर्ने ठाउँ छैन । सम्भवतः त्यसैले उनलाई आफ्नो त्यो भूमिका त्यति सशक्त हुँदैन कि भन्ने लाग्न थालेको थियो ।

हुन पनि टेलिभिजनमा उनले बनाएका फिलम्हरुमा सबै कथा उनले खेल्ने चरित्रकै वरिपरि घुम्थ्यो, अरुहरु त सहायक पात्रहरु मात्र हुन्थे । सन्तोष पन्तको सिनेमामा उनको बाहेक अरुको चर्चा हुँदैनथ्यो । केही समय अघि हाम्रो त्यही टिमले बनाएको “आफ्नो कमाइ” नामक टेलिफिल्मले पनि उनलाई सचेत बनाएको हुनुपर्छ । किनभने त्यसमा पहिलो पटक सन्तोष पन्तको सिनेमाबाट उनले भन्दा बढी चर्चा अरु कलाकारले कमाएको थियो । “..र फुल्छन् गुराँसहरु” त झनै व्यावसायिक चलचित्र हुने हुँदा त्यसको कथा त नायक र नायिकाकै वरिपरि घुम्नु स्वाभाविकै थियो । त्यसैले सन्तोष दाइ भित्रको कलाकारलाई संशयले झनै छोप्न थालेको थियो । त्यसैले उनी आफ्नो भूमिकालाई अझ बढी प्रभावकारी बनाउने आइडियाहरु ल्याउन थालेका थिए ।
त्यसबेला हाम्रो टीममा सबैभन्दा जल्दोबल्दो नाम र सिनियर कलाकार उनी नै भएका कारण अरुण दाइ र हामी सकेसम्म उनका कुराहरुलाई समाहित गर्न खौज्थ्यौं । तर हुँदाहुँदा कतिसम्म भयो भने, पछि त ती सबै कुरा समाहित गर्दा सिनेमा पूरै उनकै चरित्र वरिपरि मात्र घुम्ने भयो । यो कुरामा हाम्रो बीचमा मतभेद हुन थाल्यो । एकातिर सन्तोष दाइ, अर्को तिर हामी तीनजना । कुरो मिल्ने भन्दा पनि बढी बल्झिन थालेको थियो ।

त्यस दिन पनि स्क्रिप्ट अगाडि राखेर हामीहरु यही कुरामा वहस गर्दै थियौं । दुबै पक्षले अर्को पक्षलाई आश्वस्त पार्न नसक्ने अवस्था आइसेकेको थियो । अनि दुबै पक्ष आआफ्नो अडानबाट पछि हट्न नचाहने अवस्था पनि सिर्जना भइसकेको थियो । मलाई वैराग लाग्न थालिसकेको थियो । आवेगमा आएर मैले भनें,
“अब यो तालले कुरो मिल्दैन हेर्नुस्, विवाद गरेर केही फाइदा छैन । यो सिनेमा बन्दैन अब ।”
अल्लारे उमेरको मेरो अधकल्चो दिमागको एउटा फ्यूज उडेको थियो शायद । अनि मैले एउटा एकदमै अपरिपक्व र मूर्खतापूणै कार्य गरें । हातैले लेखिएको जुन स्क्रिप्ट थियो, त्यसलाई टिपेर म जुरुक्क उठें । कसैले केही सोच्नु अघि म त्यसलाई धूजाधूजा पारेर च्यात्न थालें ।

मेरो त्यो अप्रत्याशित कार्यले एकैछिन सबैजना हतप्रभ भए । सबै अवाक भएका थिए । विवाद शान्त भैसकेको थियो र कागज च्यातिएको एकोहोरो र वैरागलाग्दो ध्यार्र–ध्यार्र आवाज मात्रै आइरहेको थियो । महीनौं लगाएर गरेको त्यो आफ्नै सिर्जनालाई नाश गर्न मलाई एक मिनेट पनि लागेन । कोही केही बोल्नै सकिरहेको थिएन । म पनि कसैसंग केही नबोली त्यहाँबाट हिंडे । कुनै पनि कुरा सिर्जनागर्न पो गाह्रो हुन्छ त, नाश त एकैछिनमा भै हाल्छ नि । अनि नाश भैसकेपछि हाम्रो हातमा केही बाँकी रहँदैन ।

केही दिनसम्म हाम्रो भेटघाट पनि भएन । पछि अरुण दाइले त्यो स्क्रिप्ट फेरि लेखेर फिल्म बनाउन पहल नगरेका त हैनन्, तर शायद त्यो जाँगर ममा पनि बाँकी रहेको थिएन । तोकिएको समयमा छायाँकन शुरु गर्न त अब यसै पनि सम्भव थिएन । कालान्तरमा त्यही कथालाई आधाआधा यता र उता मिसाएर अरु दुइटा सिनेमा बने । एउटा थियो, “चोट”, अर्को “सोल्टिनी ।”
“र फुल्छन् गुराँसहरु” मा नायिका बन्न जागीरै छोडिदिने ती युवतीको नाम थियो। रजनी । उनलाई सिनेमाको लागि भनेर शैलेस दाइले सुष्मिता भनेर न्वारान् गरिदिएका थिए । हामीले उर्वशीको लागि नै एउटा फोटो नोभेलामा नायक नायिका बनेर चित्त बुझायौं । कुनै एउटा चियाको मोडलिंग गर्ने क्रममा उनको भुवन केसीसंग भएको भेट यनीहरुको दाम्पत्य जीवनमा परिणत भयो । पछि गएर सुष्मिता “करोडपति” “नेपाली बाबू” र “तँ त साह्रै नै बिग्रिस् नि बद्री” जस्ता सफल चलचित्रहरुका नायिका बनिन् ।
तर गुराँस चाहिँ फक्रनै पाएन ।

“….र फुलेनन् गुराँसहरु ।”

कुपन नम्बर ४००

केही दिन अघिको कुरो हो, भाइवरमा प्रतिष्ठाले ग्रम्पी बनाएर सन्देश पठाएकी थिई,
“ड्याडको बाइकबाट लिएको २ लिटर पनि सकिइसक्यो । अफीस जान पनि नसक्ने भएँ । लौ न, केही गर्न सकिन्न ?”

प्रतिष्ठाले मिर्गौला मागेकी भए पनि एउटा त झिकेर उसको पाउमा राख्नु अघि सन्देशले दुइपटक पनि सोच्दैनथ्यो होला । तर पेट्रोल कहाँबाट ल्याउनु उसले ? होइनहोइन भन्दै मित्रराष्ट्रले लगाइदिएको नाकाबन्दीका कारण कहिले नभोगेको इन्धनको संकट भोगिरहेको पुस्ताको एउटा प्रतिनिधि पात्र हो सन्देश ।

“हिजोदेखि त हेर न, हिंडेर आउजाउ गर्नु परिसक्यो । घर पुग्दा त थाकेर मरेजस्तै हुन्छ ।”
भाइवरमा थप मायालाग्दो इमोजीहरुका साथ उसले भनेकी थिई । ऊ एउटा ट्राभल एजेन्सीमा काम गर्छे । उसको मण्डिखाटारमा भएको घरबाट पुल्चोकमा भएको अफीस भनेको अहिलेको अवस्थामा चाइना बोर्डर र इण्डिया बोर्डर जस्तो भएको छ । कसरी हिंड्छे होला त्यस्ता कलिला पाउहरुले ऊ त्यति लामो दूरी । प्रतिष्ठाले पाएकी दुखका लागि उसले मनमनै नरेन्द्र मोदीलाई जाने जति गाली ग¥यो ।

उसलाई थाहा थियो, यो मौकामा प्रतिष्ठालाई सहयोग गर्न पाए त्यसको ठूलो महत्व हुन्थ्यो । हिजो बाटोमा पार्क गरेको एउटा भटभटेको पेट्रोलको स्वीच “अन” मै रहेको देख्दा उसको मनमा त्यसबाट अलिअलि झिक्न पाए कस्तो होला भन्ने सोच पनि आएको थियो । त्यो सम्भव हैन भन्ने जान्दाजान्दै पनि उसले पल्याकपुलुक चारैतिर हेरेको थियो । अभाव र आवश्यकताले मानिसलाई जे पनि बनाउन सक्छ ।

प्रतिष्ठालाई उसले चिनेका एक वर्ष हुन लाग्यो । सन्देश साथीहरुसंग प्याकेज टूरमा बैंकक घुम्न जाने सन्दर्भमा उसको र प्रतिष्ठाको भेट भएको थियो । उसलाई प्रतिष्ठा पहिलो आँखामै मन परेकी थिई । पाँच दिन बैंकक घुमेर आएपछि पनि बेलाबेला उनीहरुको फोनमा गफ भैरहन्थ्यो । पछि फेसबुक र भाइवरमा पनि उनीहरु आवद्ध भएका थिए । यो मित्रता बिस्तारैबिस्तारै चिया कफी र लन्चसम्म पनि पुगिसकेको छ । उसलाई प्रतिष्ठा झन्झन् मन पर्न थालेकी छ । तर उसको मनमा आफूप्रति के छ भन्ने भेउ चाहिँ सन्देशले अझै पाउन सकेको छैन ।

बेलाबेला उसको फेसबुकमा जासूसी गर्ने क्रममा केही दिन अघि उसले एउटा शंकास्पद मान्छेको फोटो देखेको थियो । अप्रत्यक्ष रुपमा उसले त्यसको बारे सोध्दा प्रतिष्ठाले साथी हो भनेर मात्र टारेकी थिई । हुन त उनीहरु दुइ जनाको मात्र त फोटो थिएन । समूहमा अरु धेरैजनासंग उनीहरु बल्थली रिसोर्ट पुगेका रहेछन् । तर फोटोमा त्यो शंकास्पद मानिस प्रतिष्ठाको निकै नजीक बसेको थियो । उनीहरुको कुम लपक्कै जोडिएको त्यो फोटो हेर्दा सन्देशको मुटुमा ह्वारह्वार आगो बलेको थियो । बाउ आमाले राखिदिएको नाम पक्कै बिजोगको हुनुपर्छ त्यसको, त्यसैले फेसबुकमा ऊ आफूलाई मोण्टी भन्दोरहेछ । मोण्टीको टाइमलाइनमा गएर थप अनुसन्धान गर्न खोज्दा मोराले सबैथोक गोप्य राखेको रहेछ, केही हेर्ने मिलेन ।

त्यही बेला सरकारले उसलाई मोण्टीको ढाड सेक्ने स्वर्णिम अवसर उपलव्ध गराइदियो जसलाई कुनै हालतमा पनि खेर जान नदिने सन्देशले दृढ निश्चय गरिसकेको थियो । यो अवसर थियो, मंगलवारको दिन सबै सार्वजनिक सवारी साधनलाई इन्धन वितरण गर्ने । उसलाई हाँसो लाग्छ पत्रपत्रिका तथा आयल निगमको भाषा सुन्दा । पैसा लिएर बेच्ने कुरालाई उनीहरु वितरण गर्ने भन्ने गर्छन् । अहिले त झन पैसा भएर पनि कहाँ किन्न पाइएको थियो र इन्धन । तर जुन दिन देखि मंगलबार पेट्रोल बाँडिने भन्ने घोषणा भयो, सन्देशको मनमा रंगीविरंगी सपनाहरु बुनिन थालेका थिए । यो स्वर्णिम मौकाको उपयोग गर्न सकियो भने उसको गन्तव्य धेरै टाढा छैन ।

हुन त सन्देशलाई थाहा थियो, निकै दिनदेखि इन्धनको अभावले हाँहाँ भइरहेको शहरका हरेक पम्पहरुमा मंगलबार निकै लामो लाइन हुनेछ । तर जति बेर कुरेर भए पनि ऊ पाँच लिटर पेट्रोल भरेरै छाड्नेछ अनि त्यो पाँचै लिटर लगेर प्रतीक्षाको स्कूटीमा खन्याइदिनेछ, मुटुभरिको माया खन्याए जसरी । यो जोशमा उसले साधारण हिसाब पनि भुलेको थियो । सात लाख मोटरसाइकल र एक लाख बीस हजार प्राइभेट गाडीहरुमध्ये आधा मात्र लाइनमा लागे पनि कसरी सबैले पेट्रोल पाउलान् भन्ने कुरा उसको मथिंगलमा आएको थिएन । त्यसैले उसले सोमबार बिहानै लगेर आफ्नो भटभटे पेट्रोलको आँखाले भ्याइनसक्नु लाइनमा हालिदिएको थियो । सातदोबाटो रिंगरोडको पम्पको त्यो लाइन तन्किदैं र नखिपोटका गल्लीहरुमा घुम्दैघुम्दै धराने कालो बंगूरको सेकुवा खाने जंक्सनहरु निर पुगिसकेको थियो । त्यहीं चिनजान भएका अरु भटभटेवलाहरुसंग गफ चुटेर सन्देश राती आठबजे लखरलखर हिंडेर ढोलाहिटीमाथिको आफ्नो डेरातिर लागेको थियो । उत्साहले ओतप्रोत भएर उसले बाटोबाटै प्रतिष्ठालाई मेसेज पठायो,
“आइ विल गिभ यू फाइभ लिटर पेट्रोल टूमरो ।”

त्यसको एकैछिनपछि प्रतिष्ठाले पठाएको जवाफ देखेर सन्देश बाटैमा खुसीले बुर्लुक्क उफ्रेको थियो । उसले लेखेकी थिई,
XOXO:)

कोठामा पनि पकाएर खाने ग्यास नभएकोले दश रुपैंया मोल बढेको मम खाएर ऊ मंगलबारको सुखद कल्पना गर्दै सुतेको थियो । सुतेको पनि के भन्नु र, रातभरी बीचबीचमा ऊ पेट्रोलको सपना देख्दै ब्यूझिँदै गरेको थियो । एउटा सपनामा पाँच मात्रै हैन फुल ट्याङ्क पेट्रोल पाइएको थियो भने अर्कोमा चाहिँ उसको पालै आएको थिएन ।

एक युगमा एकपटक हाउने भोलिपल्टको त्यस ऐतिहासिक दिन, झिसमिसे उज्यालोमै उठेर ऊ टोलको चियापसल पुग्यो । सँधैजस्तै त्यहाँ भेला भएकाहरु देश विदेश र राजनीतिको थरिथरि विश्लेषण गरिरहेका थिए । चिया बनाउने बूढा भन्दै थिए,
“आज लाष्ट हो । भोलिदेखि त चिया पनि बनाउन नसकिने भयो है । ग्यास छैन, के गर्नू ।”

त्यो अन्तिम दिनको गौरवशाली चिया खाएर ऊ सीधै आफ्नो भटभटे लाइनमा हालेको ठाउँमा पुग्यो । त्यहाँ केही मान्छेहरु कसैलाई जानेजतिको गाली गर्दै रहेछन् । राती केही भटभटेका ब्याट्रीहरु चोरी भएछन् । सन्देशको भटभटे पनि त्यसै भित्र परेको रहेछ । उसले पनि रिसको झोकमा कोरसमा व्याट्री चोरहरुलाई आमाचकारी गाली ग¥यो र आफ्नो भडास अलिकति भए पनि कम ग¥यो । उसको मन बुझाउने एउटै कुरा के थियो भने, उसको भटभटेभन्दा पछाडि पनि गनेरै नसकिने लाइन भैसकेको रहेछ । कोही बाह्र बजेबाट बाँड्छ भन्दैथिए, कोही तीन । पारी फुटपाथको पसलबाट एउटा सानो बट्टा जूस, एउटा फुको चाउचाउ र दश खिल्ली जति चुरोट खाएर सन्देश दिनभर झर्ला र खाउँला भन्ने लाइनमा बस्यो ।

तीन बज्नेबेला तिर एउटा अर्को हल्ला सुनियो जसले उसको आङ्ग नै ढक्क फुल्यो । थोरैथोरै मात्रामा मात्र इन्धन आएको हुनाले लाइलमा लागेका सबैलाई पु¥याउन त कानको औषधि हाल्ने ड्रपरले पाँँचदश थोपाका दरले बाँडे मात्र सम्भव हुने भएछ । त्यसैले चारसय वटा भटभटे र एक सय चारपाङ्ग्रेलाई मात्र कुपन बाँडेर तेल दिने भन्ने बन्दोवस्त भएछ । आफ्नो भटभटे कति नम्बरमा छ भनेर उसले कल्पना गर्न सकिरहेको थिएन । कुपन बाँड्न शुरु भएपछि अलि पछाडि हुनेहरु इष्टदेउताको नाम पुकारिरहेका थिए । सन्देश पनि ब्रतवन्ध गरेको केही महीनापछि जाप्न छोडेको गायत्री मन्त्र कनीकुथी सम्झेर पढ्न थाल्यो ।

गायत्री मन्त्रले काम गरेर हो वा उसको पुर्पुरो बलियो भएर हो, ठ्याक्कै चारसयौं कुपन उसले पायो । उसलाई कुवेरको खजाना नै पाए सरह लाग्यो । चौंतीस ईन्चीको छातीलाई फुलाएर छत्तीस ईन्चको बनाएर उसले विजयी भावमा आफूभन्दा पछाडिका अभागीहरुलाई हे¥यो । सबका अनुहार ओइलाएका फूल जस्तो भएका थिए । उसको पाँचसातवटा पछाडि बसेको भटभटेवाला आक्रोशित भएर कराउन थाल्यो,
“यस्तो पनि देश ? दिन नसक्ने भए घण्टा खान सबलाई दिने भनेर लाइनमा राख्या ? साला, सित्तैंमा लिन बस्या जस्तो ।”

४०० भन्दा पछाडिकाहरु उसको होमा हो मिलाउन थाले । केपी ओली, सुशील कोईराला, नरेन्द्र मोदी, रामशरण महत लगायतका थुप्रैले सराप खाए ।

अनि त्यो मानिस तुरुक्कै आँशु झारुँला जसरी आफ्नै भटभटेको ट्याङ्कीमा मुड्की हान्दै बोल्न थाल्यो,
“मेरो बुबा क्यान्सरको विरामी हुनुहुन्छ । उहाँलाई किमोथेरापी गराउन लानुपर्ने छ । अब म के गरुँ लौ ।”

सन्देशको मन कुटुक्क काटियो । ऊ भित्रको मानवताको सागरमा अचानक ठूलो सुनामी सिर्जना भयो । त्यो मान्छेको आवश्यकता उसको भन्दा कताकता बढी महत्वपूर्ण थियो । त्यो मान्छेलाई सहयोग गर्नेले ठूलो पुण्य कमाउँथ्यो । त्यो मौका अरुलाई दिन एक छिन कसैको मन पग्लिएला कि भनेर उसले कु¥यो । तर मानौं त्यो मानिसको रोदन कसैको कानबाट भित्र छिरेको थिएन । कोही चुइँक्क नबोली बसिरहेका थिए । सन्देशले लामो सास फे¥यो र त्याग गर्ने निर्णय ग¥यो । मैले यो मानिसको लागि आफ्नो कुपन बलिदान गरें भने भगवानले कसो नदेख्ला । प्रतिष्ठाको मन जित्न अवश्य पनि उसैले मलाई सघाउँछ होला । उसले भावुक भएर थर्थर काँपेको स्वरमा त्यो मान्छेलाई भन्यो,
“यो कुपन तपाईँ राख्नुस् । पेट्रोल भर्नुस् । बुबालाई किमो दिन लैजानुस् ।”

कुपन थमाएर व्याट्री नभएको आफ्नो भटभटे लाइनबाट निकालेर घिच्याउँदै जाँदा निकै परसम्म त्यो मान्छेले उसलाई दिएका आसिकहरु उसको कानमा ठोक्किइरहेका थिए ।
राती नौ बजे प्रतिष्ठाले भाइवरमा अनलाइन हुनासाथ उसलाई लेखी,
“पेट्रोल ?”
एक छिन घोरिएर उसले रुन्चे अनुहारको इमोजीका साथ एकै मात्र शव्द लेख्यो,
“सरी ।”
अनि ऊ प्रतिष्ठाको उत्तर कुरेर बस्यो । केही बेरमा उसको मोबाइलले सुसेली बजायो,
“नो वरिज । मोण्टी गट मी फाइव लिटर्स ।”
सन्देशलाई माइक टाइसनले पानीपेटमा मुक्का हानेजस्तो भयो । उसले केही लेख्नै सकेन ।

एकैछिनमा फेरि आठ दश थरि इमोजीहरुका बीचमा प्रतिष्ठाकै मेसेज आयो,
“पूअर लिटल स्वीट मोण्टी……यू नो मेरो लागि ट्वेण्टी सेभेन आवर्स क्यूमा बसेछ । तै पनि उसको टर्न झण्डै नआएको रे…..बट उसले आफ्नो ड्याडलाई किमो दिन लैजान पर्ने भनेर ब्लफ दिएपछि एउटा इडियटले आफ्नो कुपन उसलाई दियो रे ।”
यस पटक माइक टाइसनको मुक्का उसको च्यापूमै बजारियो । चारैतिर तोरीका फूल र रंगीविरंगी ताराहरु देख्दा सन्देश आफैलाई धिक्कार्दैथियो । हुन त प्रतिष्ठाको बल्थलीको ग्रुप फोटोमा त्यो कुटिल मोण्टीलाई उसले देखेको त हो नि । तर धेरै मान्छेहरु भएकाले अलि टाढाबाट साँझपख खिचिएको त्यसमा उसको अनुहार स्पष्ट थिएन । त्यसमाथि उसको ध्यान त मोण्टी र प्रतिष्ठाको चपक्क टाँसिएको कुममा बढी थियो ।

दिउँसो त्यो भीडमा, अप्रत्याशित र नसोचेको ठाउँमा हेल्मेट र मास्क लगाएर रुने भातमारा त्यही मोण्टी हो भनेर उसले कसरी चिताउन सक्नु र ? फेरि एकपटक प्रतिष्ठाको मेसेजले सुसेली बजायो,
“मोण्टी इज सो स्मार्ट ना ?”

आयो शार्क

नेपाल साप्ताहिकको स्तम्भ बायाँ फन्कोमा प्रकाशित तर स्थानाभावका कारण सम्पादित लेखको पूर्ण रुप ।

तपाईँहरुलाई लागिरहेको होला, म मान्छे खाने शार्कको कुरा गर्न लागेको छु । तर हैन, आज म मान्छेले खाने शार्कको कुरा गर्दैछु । यसमा भिन्नता के छ भने यसलाई शार्क हैन सार्क भनिन्छ ।

यो सार्कले आजकल हाम्रो ध्यान तानेको छ । हरेक जमघटमा छलफल, टीकाटिप्पणी र बहस हुने विषय हो यो सार्क । सार्क जतिजति नजीक आउँदैछ, राजधानीका ती प्रमुख बाटाघाटाहरुको दुलहीसिंगार द्रूत गतिमा हुन थालेको छ, जहाँजहाँ सार्कीहरुको आवागमन र चहलपहल हुन्छ । (सार्क राष्ट्रका हामी सबै सार्की हौं भन्ने स्व. जीवन अधिकारीको अभिव्यक्ति साभार)

सार्क अवसरहरुको अवसर हो । यो सरकारी निकाय, हाकिम कर्मचारी, ठेकेदार आदिका लागि कमाइ खाने मौका हो । यस्तो चर्को महँगीमा विचराहरुले यसो अलिअलि छ्याकनको छिटाले आफूलाई सित्तल बनाउने दाउ पाएका छन् । त्यसको हामी सबैले मानवताको आधारमा समर्थन गर्नुपर्छ । त्यसैले पुरानो उखान परिमार्जन भएर “सार्कको जात्रा वजेटको व्यापार” भन्ने नयाँ उखानको प्रादुर्भाव भैसकेको छ । यही महान उत्सवको बेलामा मौकामा चौका हान्नेहरुको पनि तँछाडमछाड भैरहेको छ । अवसरको लाभ लिन नसक्ने मानिस के मानिस ? त्यसैले “सार्कको नाम गरी टाउको मैले खायाँ” भन्ने समयसापेक्ष र परिमार्जित गीत पनि चर्का स्वरमा घन्किन थालेको छ काठमाण्डौमा । आउनुस् हामी सबै पनि यो महायज्ञमा होम्मिऔं । आफू यो मौकाबाट प्रत्यक्ष लाभान्वित हुन सकिन्छ भने नछोडौं, सकिन्न भने सक्नेहरुको डाढो पनि नगरौं । एउटा नेपाली दाजुभाइले खानु आफैले खानु हो भनेर महानता देखाएर उनीहरुको खुट्टा तान्ने काम नगरौं ।

अब हेर्नुस् त, गोरखापत्रले सार्क बिशेषाङ्क निकाल्नका लागि मात्रै एक करोड पच्चीस लाख माग गरेको रहेछ । सम्भवत उनीहरुको यो ऐतिहासिक महोत्सवलाई सुन पगालेको मसीले छाप्ने योजना होला । त्यति पनि नगरे के दस्तावेज भयो र यत्रो महत्वको सार्कको । अनि नगर विकास प्राधिकरणले रंग पोत्ने, रुख रोप्ने र पार्कहरु बनाउने भनेर ९ करोडको ठेक्का दिएर काम सुरु गरको दावी पनि गरेछ । कुरो अलि अप्ठेरो चाहिँ के भने यसका लागि उनसले त बजेट पास गर्ने वा स्वीकृत गर्ने सानो काम चाहिँ गर्न बिर्सेको रहेछ । ठूलाठूला काम गर्नेहरुले यस्ता झीनामसीना कुराहरुमा अल्झिरहनु सम्भव पनि त छैन नि । तर अर्थ मन्त्रालयलाई कसले बुझाउने यो कुरा ? सार्क जस्तो यत्रो महान उद्देश्यका लागि राजधानीको मुहार उज्यालो बनाउने पुनीत होममा होमिएका बिचरा नगर नियोजकलाई मन्त्रालयले मुसद्दीलाल बनाएर घुमाइरहेको रहेछ । यस्तो कुरा सुन्दा जोकसैको पनि घुँडाबाट तपतप आँशु चुहिनु स्वाभाविकै हो । काम गर्छु भन्नेहरुलाई त हरेश खुवाउने हाम्रो पुरानै चलन हो । नाथे ९ करोडको लागि किचकिच गरेर नि सार्क हुन्छ ?

यो लेखिउन्जेलमा अर्थ मन्त्रालयमा सार्कका नाममा बिभिन्न मन्त्रालय र निकायहरुबाट जाबो रु ७ अरब जतिको तुच्छ रकमको माग भएको छ रे । जीवनजल खान नपाएको दुर्गम जिल्लाको शिशुको पखाला जस्तो यो क्रम तारन्तार जारी नै छ रे । अब कति नै बाँकी छ र देशको मुहार फेर्न ? एक महीना पनि छैन । त्यतिबेलासम्म हदै पुगे यो रकम १४ अरब पुग्ला । सार्क गर्ने भनिसकेपछि त्यति जाबो रकम त जसरी भए पनि बिनियोजन गर्नु पर्‍यो नि ।

पाहुनाका आँखामा छारो हालेरै भए पनि देखाउन परेन त हाम्रो भानुभक्तको अलकापुरी कान्तिपुरी नगरी कस्तो छ भनेर ? आदिकविको बोलीको इज्जत राख्नका लागि पनि यो कार्य गर्नु आजको प्रमुख आवश्यकता हो । बाँकी कुरा भनेको हुँदै गर्छ । आइपरेको त टारौं पहिले । ती आउने पाहुनाहरुलाई हाम्रो राजधानीको खास अनुहार कस्तो छ, हाम्रो समस्या के हो भनेर के थाहा ? हामीले जे देखायो त्यही हेरेर रमाउने त हुन् नि उनीहरु । तिनले समाचार पढ्ने, गूगल चलाउने जस्ता कुराहरु कहाँ जानेका छन् र ? जानेका भए पनि फुर्सद छ र तिनलाई हाम्रै खोजीनीति गरेर हिंड्ने ?

सार्क अवधिभर मूलबाटाहरुमा अन्य सवारी आगमनमा रोक लगाइने कुराहरु पनि भैरहेका छन् । सार्कसंग चार दिन विदा हुने भन्ने पनि चर्चा व्याप्त छ । कर्मठ पौरखी कर्मचारीहरु ती दिनहरुमा कहाँ बसेर म्यारिज खेल्ने भन्ने योजना बनाउन पनि थालिसकेका छन् । स्कूलकलेज विदा हुने भो भनेर विद्यार्थीहरु दंग छन् । आन्तरिक पर्यटनलाई सघाउन उनीहरु कताकता घुम्न जाने भनेर योजना बनाउन थालिसकेका छन् र त्यसका लागि आफ्ना बाबुआमासंग बजेट निकास गराउन पनि लागिसकेका छन् ।

यत्रो ऐतिहासिक पर्वका लागि ४ दिन मात्र विदा ? यो त साह्रै ठूलो अन्याय हो । सार्कका हरेक राष्ट्रका नाममा एक दिन गरेर ८ दिन विदा दिनुपर्छ । कस्ताकस्ता पिलन्धरे राजनीतिक कारणहरुका लागि कतिकति दिन बन्द गर्दा त हाम्रो देशलाई क्यै फरक परेको छैन । हो, विरामीलाई गाह्रो होला, दैनिक मजदूरी गरेर खानेहरुलाई अलिअलि असर पर्ला । तर सार्कको महानताको अगाडि ती कुराहरु गौण हुन् । महीनामा दुइचार दिन भोकै बसे पाचन प्रणाली र पेटको लागि असल हुन्छ भन्ने सबैलाई थाहा छ । दुखजिलो होला अलिअलि । तर, देशले हामीलाई के दियो भनेर सोच्ने हैन, देशलाई हामीले के दियौ भन्ने सोच्नुपर्छ । देशलाई दिने मौका कहाँ आउँछ बारम्बार ?

कुनै बहानामा नै सही, कतै त केही सुधार भइरहेका छन् भनेर हामी आशावादी हुन सक्नुपर्छ । हुन त अरु बेला असरल्ल र भद्रगोल राखेको घरमा पाहुना आउने दिन मूल ढोका र वैठककोठा चिटिक्क पार्ने जस्तो होला यो सिंगारपटारको काम । अथवा जाडो लागेपछि शरीर ननुहाए पनि कपाल, मुख र घाँटी चाहिँ नुहाएर बाहिर हिंडेको मान्छे जस्तो पनि होला सार्कको तयारी । तर हामीलाई सबै कुरामा देखिए मात्र पुगिहाल्छ नि । नदेखिने कुरा हाम्रो प्राथमिकतामा कहिले पो परेका छन् र यसपटक परेनन् भनेर मन दुखाउनु ? अब सार्कको खास उद्देश्य र उपलव्धिको कुरा गर्ने हो भने चाहिँ, ती त हामीले पहिलो सार्क हुँदादेखि नै सुन्दै आएका कुराहरु नै हुन् । यसपटक पनि सार्क मुलुकलाई यूरोपेली यूनियन जस्तै बनाउने, सबै देश छुने रेलमार्ग बनाउने, प्रवेशाज्ञा हटाउने र उस्तै परे साझा मुद्रा चलाउने सम्मका कुराहरु होलान् । भैरहन्छन् ।

सरकारलाई मेरो विनम्र अनुरोध चाहिँ एउटै मात्र छ । कृपया यति तीब्र गतिमा काम नगरिदिनुहोला । हामीलाई यसरी फटाफट काम गरेको हेर्ने बानी छैन । यो गतिका लागि हामी अभ्यस्त छैनौं, हामीलाई रिंगटा लाग्छ । एउटै पुल बनाउनका लागि, पाँच देखि सात वर्ष लगाउने हाम्रो गौरवशाली परम्परालाई सार्कको नाममा भंग नगरिदिनुहोला । यति छिटो पनि बाटाघाटाहरु बन्न सक्छन् भन्ने हाम्रो बाबुबाजेले पनि नदेखेको कुरा हो, कसरी पत्याउने ? मेलम्ची र सम्विधानको नाममा हामीले बल्बल्ल विश्वसामु ‘प्रोक्रास्टिनेसन’को उदाहरण कायम गर्न लागेकाछौं ।
विश्वले बल्लबल्ल नेपाल चिन्न लागेको छ । यस्तो बेला अरुहरुले जस्तै काम गरेर हाम्रो उपलव्धिलाई भंग हुन नदिनुहोला । फेरि अर्को मुख्य कुरा त के भने, हाम्रो बानी अलि राम्रो छ । सार्क आउन धेरै दिन बाँकी नै छ । पीच गरेका बाटो र सफा बनाएका स्थानहरु हामी त्यतिन्जेलसम्ममा जस्ताको त्यस्तै बनाइदिन बेर लाउन्नम् । त्यसो भएछ भने हामीलाई दोष लाउन नपाइ, पहिले नै भन्द्याछौं ।

अन्त्यमा सरकारलाई विनम्रतापूर्वक एउटा कुरा सोधिहालौं, सार्कको लागि हामी आम जनताले पनि केही योगदान गर्न पर्छ होला नि । हाम्रा कन्चटतिर फुलेका रौंहरुमा यो महान पर्वको लागि कालो लगाउनका लागि आफै रंग किन्ने कि सरकारी बजेटबाट सहयोग हुन्छ ?

भीमल

केही समयदेखि यहाँ मैले नयाँ कुरा लेखेको थिइनँ । अाज जाँगर पनि चलेको छ, मूड पनि र केही फुरेको पनि छ । त्यसैले अन्त कतै नछापिएको Oven Fresh कथा भीमल, यसै ब्लगका लागि मात्र Exclusive.

रातको अँध्यारो र आत्महत्या,

जेष्ठ १७, २०६९ को बिहान ।

ब्यूँझनासाथ सबै स्तव्ध भए । भीमलका सँधै ठाडो रहने शिर निहुरिएको थियो, तुर्लुङ्ग झुण्डिएको थियो । २५० वर्ष पुरानो मानिने बरको अजंगको रुखमा पासो लगाएर मरेछ ऊ । फेदको गोलाई नै १७ मिटर भएको त्यो रुखको विशालतामा उसको मृत शरीर त कति सा…….नो देखिएको ।

कसैले घाँटीको पासो काटिदिएपछि सँधै गर्वले उभिने उसको शरीर भुईँमा पछारियो । ऊ लम्पसार परेको थियो, उत्तानो लडेको थियो डङ्ग्रङ्ग परेर । सँधै हाँसिरहने उसका आँखाहरु निस्तेज आकाश हेरेर टोलाइरहेका थिए । उसको अनुहारमा कुनै पनि भाव थिएन । एक कान दुइ कान मैदान हुँदै यो समाचार जंगलमा डढेलो लागे जसरी फैलियो र सबै त्यतै दौडादौड गरेर आए ।

अहिले भीमलको नीर्जिव शरीरलाई सबैले घेरेर उभिएका छन् । सबैको मनमा एउटै प्रश्न मात्र छ, हँसिलो, फरासिलो, सबैसंग मिल्ने, आफूमाथि गर्व गर्ने र सदैव आशावादी रहने भीमल यसरी अपहत्ते गरेर किन मरेको होला ? यो कुरा त कसैले चिताउन पनि सक्दैनथ्यो । तै पनि उनीहरू केही न केही कारण पत्तो नलगाइ त के बस्थे र ? कपूरले निकै पुरानो कुरा सम्झायो,
“कतै त्यो असफल प्रेमको घाउ अझै भित्रभित्रै बाँकी त थिएन ? पाँचऔंले र भीमलको फाइट पर्‍या’थ्यो नि ?”

भीमल, फिलान्थस् एम्ब्लिका लिन् नामकी सुन्दरी र फाइट

त्यस दिन कपूर र पाँचऔंलेको फाइट परेको थियो । धेरै पुरानो कुरा हुनाले सबैले बिर्सिसकेका पनि थिए । खासमा केही दिन अघि देखि नै दुबैको ठाकठुक परिरहेको थियो । त्यस दिन मुखामुख गर्दागर्दै पछि त हातै हालाहाल भएछ । एकआर्कालाई घाइते नै हुने गरेर हमला गरेका थिए ती दुबैले । हुन त नामैले भने जस्तो अजंगको भीमलको अगाडि पाँचऔंलेको कुनै तुलना नै हुन सक्दैनथ्यो । तै पनि निकै बेर ऊ लडेको थियो । कहाँबाट आएको होला त्यत्रो आँट र तागत । बल्लबल्ल अरुहरुले गएर निकै बेरमा उनीहरुलाई छुट्याएका थिए ।

त्यसको कारण फिलान्थस् एम्ब्लिका लिन् नामकी सुन्दरी थिई । मेलामा एक दिन उसलाई देखेको बेलादेखि नै भीमल उसमाथि मुग्ध भएको थियो । तर, पाँचऔंले पनि भित्रभित्र वर्षों देखि एम्ब्लिकाको सुन्दरताको पुजारी थियो । कस्तो अनौठो नाम हैन त उसको ?

पख्नुस् है, कुनै विदेशी युवती प्रति उनीहरुको आशक्तिको कुरा भन्ठान्नुहोला, एम्ब्लिका उसको वैज्ञानिक नाम हो । हामी मान्छेका पनि हुन्छ नि, सबैले चिन्ने नाम सशांक भए पनि न्वारानको नाम चाहिँ डोरराज भएजस्तो ।
के भन्नुभो ?

हामी मान्छेका भन्या के रे ? यो कस्को कथा त मान्छेको नभए- भन्नुभा ?

मान्छेका बाहेक अरूका कथा हुँदैनन् र ? हामीले देख्न, सुन्न, बुझ्न र लेख्न मात्र नसकेका हौं कि ?
यो मान्छेको कथा होइन ।

त्यसो भए फिलान्थस् एम्ब्लिका लिन् नामकी ती सुन्दरी को हो त ?
उसलाई अमला भन्यो भने चाहिँ तपाईँहरू सबै सजिलैसंग चिन्नुहुन्छ होला नि ।
अमला वास्तवमै सुन्दर थिई । भर्खर यौवनले छोएको हुनाले ऊ धपक्कै बलेकी थिई । ऊ जस्ती सुन्दरी रुख चारकोस वरिपरिका जंगलमा कतै थिएनन् भनेर चर्चा गर्थे अरु रुखहरु । उसलाई देखेर जंगलका ठूलाठूला रुखहरु मात्र होइन, अम्लिसो, खश्रेटो, गन्धेझार, कनासे, भीमसेनपाती बोकेझार जस्ता झीनामसीनाहरु पनि खुइय्य लामो सास फेर्थे । तर पाँचऔंले अरु झारहरूलाई झारपात भन्थ्यो । ९० सेण्टीमिटर भन्दा अल्गो नभए पनि पाँचऔंलेलाई आफूमाथि बढी नै विश्वास थियो । त्यसैले त उसले झार भएर रूखसंग प्रेम गर्योो, त्यसका लागि आफूभन्दा निकै ठुलो र बलियो भीमलसंग फाइट पनि खेल्यो । डेभिड गोलायथसंग लडे जसरी । बिहान चौतारीमा गफ ठोक्न भेला भएकाहरुबाट त्यो खवर सुनेर बूढो पीपलले हरेस खाएको भावमा भनेकोथ्यो,
“खै कली लाग्या हो कि के हो ? कति मिलेर बस्थ्यौं हामी यो जंगलमा ? आजकल त किन हो किन, बातबातमा पाखुरा सुर्कन्छन् रुखहरु ।”

दुवैको चाला देखेर वाक्क भएकी अमला लौ जा त भनेर अर्कैसंग भागेकी थिई, खुसुक्क एक रात । भीमल निकै दिनसम्म विरही भएको थियो । तर केही वर्षमा उसले आफूमाथि नियन्त्रण गरिसकेको थियो । यो त धेरै पुरानो कुरा थियो । अहिले आएर त्यो कुरामा किन आत्महत्या गर्नु र ? सबै अन्यौलमा थिए ।

जंगल, रूख थरिथरिका

त्यो जंगलमा पनि थुप्रै रुखहरु थिए । बिभिन्न थरिका रुखहरु थिए त्यस जंगलमा । सबै रुखका आआफ्नै विशेषताहरु थिए । कुनै अल्गा, कुनै होचा, कुनै खिरिल्ला थिए भने कुनै अजंगका मोटा । कुनै रुखका जराहरु माटोमा धेरै गहिरोसंग गाडिएका थिए, कुनैका निकै परपरसम्म फैलिएका भने कुनै अलिकति मात्र गाडिएका भरमा टिकेका पनि थिए । त्यसैले प्रचण्ड हावाहुरी चल्दा पनि कुनै डेगै नचली अडिरहन्थे त कुनै अलिकति हावा चल्दा नै ढलूँला जस्तो गरी लचकलचक लच्किन्थे पनि । यस्ता कमजोर प्रजातिका रुखहरु कहिलेकहीं आफ्नो धरातलबाट उखेलिएर पछारिन्थे, विस्थापित हुन्थे ।

तर पनि सबै रुखका आफ्नै विशेषताहरु थिए । सालका रुखहरु आफ्नो बलियोपनमा गर्व गर्थे । उनीहरु बेलाबेला भन्थे,
“हाम्रा पुर्खाहरु उहिलेउहिलेका राजा महाराजहरु र अहिलेका हाम्रा पुस्ता आजकलका शक्तिशाली र सम्पन्न मनिसहरुको घरमा मेरुदण्ड, दलीन, फर्निचर इत्यादि बनेर बसेका छन् । हाम्रो योगदानको जति प्रशंसा गरे पनि पुग्दैन ।”

एकथरि अर्का रुखहरु थिए जो आफूमा पलाएका पात र लहराहरुमा सञ्जीवनी रहेकोमा गर्व गर्थे । अमलाको बाबु पनि आफ्नो गुणगान गाउन पछि पर्दैनथ्यो,
“हाम्रो फल भिटामिन सिको मुख्य श्रोत हो बाबै ।”

अजम्बरीको त झन् के कुरा गर्नु र ?
“हाम्रो त नामै अजम्मरी, कामै अजम्मरी । पात, डाँठ अथवा जे काटेर फाल न, हमी त्यसैबाट फल्छौं । हामी अम्लपित्त, कमलपित्त, पत्थरी, गर्मीले हुने रोग, मधुमेह, धातु झर्ने, पेट दुख्ने र पोल्ने जस्ता रोगहरूमा काम लाग्छौं, के ठान्या ?”

त्यहाँ रक्तचन्दन पनि थिए ।
आयुर्वेदमा पनि रक्तचन्दन उल्लेख गरिएको छ भन्ने कुराले उनीहरूको इज्जत नै बेग्लै थियो । हुन त चन्दनद्वय भनेर रक्तचन्दनका भाइहरूको खलक श्वेतचन्दनको पनि बयान नभएको हैन तर केही समयअघि देखि देशका ठूलाठालूहरू रक्तचन्दनको चोरी र तस्करीमा लागेपछि रक्तचन्दनको त भीआइपीमा गणना हुनथालेको थियो । तै पनि सबैभन्दा पाको रक्तचन्दनलाई यो गतिमा ओसारपसार हुँदा वंशै नाश होला भनेर पीर पनि लाग्न थालेको थियो । एकरात ट्रक आधुनिक आरा करौती लिएर आएकाहरूलाई उसले सम्झाउन पनि खोजेको थियो । सुनको फूल पार्ने कुखुरोलाई एकैपटक काट्ने लोभीको कथा पनि सुनाएको थियो उसले । तर तातै खाऊँ-जल्दै मरौं भैरहेका ती पिपासुहरूले उसका कुरा सुनेनन् ।
“जंगलमै कुहिएर जाने तेरा सन्ततिलाई हामीले भारत चीन लगायत संसारका कति मुलुक घुम्न पठाइरहेका छौं । तं त खुसी हुनुपर्छ ।”

त्यसो भनेर रातको निस्तव्धतामा उनीहरूले आफ्ना सन्तानहरूलाई निर्दयतापूर्वक काटेको हेरेर बूढो रक्तचन्दनले धर्धरी आँसु चुहाएको थियो ।

जंगलका सबै रुखहरूलाई आफ्नो नियति भनेको काटिनु र अरूको काम आउनु हो भन्ने थाहा थियो । कसैकसैलाई यसमा गर्व पनि थियो । त्यस्तै गर्व गर्नेहरूमा एउटा थियो, भीमल ।
भीमल

भीमलका प्रजाति थरिथरिका कागज बनाउनका लागि प्रयोग हुने रुखका रुपमा चिनिन्थ्यो । भीमल सबैलाई भेला पारेर भन्ने गर्थ्यो,
“कागज भनेको निकै ठूलो कुरा हो बाबै । तिमीहरूलाई थाहा छ, कागजले मानिसका कति ठुलाठूला काम गर्छ ?”

अरू रुखहरू उत्सुक भएको देखेर आनन्द मानेर ऊ भन्थ्यो,
“कागजको सबैभन्दा ठुलो कुरो भनेको कागजमा लेखिन्छ । लेखिनु भनेको निकै महत्वपूर्ण हो । कुनै पनि कुराको स्विकृति, सहमति र स्वीकार गर्नू हो लेखिनु । अभिव्यक्त हुनु हो लेखिनु । स्वतन्त्र हुनु हो लेखिनु ।”
आफ्ना हाँगाहरूलाई जोरजोरले उचाल्दै, घोक्रो स्वरमा भन्थ्यो ऊ,
“हामीमा- एउटा मन र अर्को मनलाई जोड्ने भावना लेखिन्छ, प्रेम पत्र । हामीमा- मानिसको उपलव्धि र विकासको कथा लेखिन्छ, ईतिहास । हामीमा- ठूलाठूला सहमति लेखिन्छ दस्तावेज, सन्धि लेखिन्छ र युद्धविरामका घोषणा लेखिन्छ । हामीमा- सत्य लेखिन्छ, असत्य पनि लेखिन्छ । भ्रम, वाद, विचार र कहिलेकहीं पूर्वाग्रह लेखिन्छ । कल्पना, सपना, भविष्य सब हामीमा लेखिन्छ ।”

सबै मन्त्रमुग्ध भएर उसलाई हेरिरहन्थे, उसको गर्व ।
तर उसको व्यक्तिगत गर्वको कुरा यति मात्र थिएन । उसलाई आफ्नो खलकले पाउन लागेको एउटा अर्को उपलव्धिको गर्व थियो ।
एउटा देशको नयाँ सम्विधान लेखिने भएको थियो उसको खलकमा । आहा…….त्यो भन्दा ठूलो अरु के हुन सक्छ ? सिंगो देशको भविष्यको योजनाको खाका लेखिने भनेको सबै रुखका कागजहरूले कहाँ पाउँछन् र ? त्यही भएर आफ्ना दाजुभाइहरू काटिँदा सँधै आँशु हुने उसका आँखाहरूमा त्यसदिन साराका सारा सानाठूला भीमलहरू छप्काईँदा पनि स्वाभिमानको राप थियो, उज्यालो थियो । आफूलाई पनि त्यो कागज बनाउन कहिले लग्लान् भनेर कुरि रहेको पनि थियो ऊ । तर नलगे पनि आफ्ना दाजुभाईले खलककै नाम उँचो बनाउने कुराले नै ऊ खुशी थियो ।

भीमल केही दिन अघिदेखि त्यो सम्विधान लेखिने दिन गन्न थालेको थियो । दिन जतिजति नजीक आउँदै गयो, भीमलको गर्धन पनि त्यतित्यति मोटो र नाकका पोहोराहरू त्यतित्यति नै फुल्दै गइरहेका थिए ।
त्यस दिन

किन हो किन भीमललाई केही न केही समाचार अवश्य आउँछ भन्ने पूर्वाभाष भैरहेको थियो । दिनभरि नै भनेजसो ऊ घाँटी तन्क्याइतन्क्याइ चारै दिशा तिर आफ्ना उत्सुक आँखाहरू डुलाइरह्यो । रात झमक्क परेपछि मात्र उसले त्यसको आश मार्योक । भोलिपल्ट उसको निन्द्रा कागको कर्कश स्वरले खुल्यो । काग उसकै कान निर कराइरहेको थियो, उसैलाई हेरेर ।

“शुभ शुभ बोल् कौवा, शुभ शुभ……”
आँखा मिच्दै भीमल बर्बरायो ।

कागले जे समाचार सुनायो, त्यो भीमलका लागि अकल्पनीय थियो ।
कुरो मिलेनछ कसैको । जति गरे पनि केही लागेन छ । सम्विधानसभा बिगठन भएछ ।

निकै बेरपछि उसले पराजित स्वरमा कागलाई सोध्यो,
“अनि हाम्रा खलकलाई के गर्ने भए त कौवा ?”

कागले पनि एकछिन कान कनायो । भनौं कि नभनौं जस्तो भावमा कागले भन्यो,
“सम्विधानै नलेख्ने भनेपछि तिनको अहिलेलाई केही कामै भएन ।”

“कतै तिनका सलाई त बनाएनन् आगो लगाउने ?” भीमल त्रस्त भयो ।
“कागज त कागजै बनेका छन शहर गएर, तर तपाईंले चाहेको जस्तो पेपर हैन ।”

“कस्तो पेपर त ?” भीमलले थर्थर कामेको शंकालु स्वरमा सोध्यो ।

कागले अमीलो मुख लगाएर भन्यो, “ट्वाइलेट पेपर”

आत्महत्या

भीमल दिनभर झोक्रयायो,
अनि रातको अँध्यारोमा उसले आत्महत्या गर्‍यो ।
बिहान उठेर हेर्दा सबै स्तव्ध भए ।
भीमलका सँधै ठाडो रहने शिर निहुरिएको थियो, तुर्लुङ्ग झुण्डिएको थियो । गहिरोसंग धरातलमा गाडिएका उसका जराहरू उखेलिएका थिए, हावामा झुण्डिएका थिए ।

निष्प्राण जराहरू हावामा फिर्फिर हल्लिरहेका थिए ।

व्यर्थका विवादहरु

नेपाल साप्ताहिकको मेरो स्तम्भ ‘बायाँ फन्को’बाट

आजकल मलाई बेलाबेला हामीसंग स्कूलमा संगै पढ्ने एक जना साथीको सम्झना आइरहन्छ । हामी दुइ कक्षादेखि एसएलसी दिने बेलासम्म संगै पढ्यौं । ऊ पढाइमा अब्बल थियो त्यसैले हरेक पटकको परीक्षामा एक देखि चार भित्रमा पथ्र्यो । पढाइ बाहेकका अरु सबै कुरामा पनि ऊ राम्रै थियो । साथीहरुसंग मिलनसार र हँसिलो थियो । उसले कसैसंग नचाहिँदो वादविवाद वा झैझगडा गरेको मलाई हेक्का छैन । ऊ बेलाबेलामा अरुहरुको नक्कल गरेर हामीलाई हँसाउने पनि गथ्र्यो । एक पटक त्यस्तै मूडमा उसले हामीलाई भकभकाएर बोल्ने मानिसको नक्कल गरेर सुनायो । आलाकाँचा केटाकेटी हामी मरिमरि हाँस्यौं ।

कसैको भिन्न क्षमतालाई पनि अरु सरह सम्मान गर्नुपर्छ र त्यसमा ठट्टा गर्नु हुँदैन भनेर त्यतिबेला हामीलाई थाहा पनि थिएन, कसैले सिकाएको पनि थिएन । हामी रमाएको देखेर उसले झन् उत्साहित भएर त्यो कुरालाई निरन्तरता दियो । त्यसको निकै दिन पछि सम्म पनि साथीभाइहरु उसलाई बेलबेला त्यो नक्कल गर्न अनुरोध गर्थे र ऊ पनि दंग पर्दै अघि सरिहाल्थ्यो । त्यही क्रममा कुनबेला देखि त्यो बानी उसमा सर्न पुग्यो थाहा नै भएन । अब त ऊ नभकभकाइकन बोल्नै नसक्ने भयो । उसले निकै प्रयत्न गर्दा पनि त्यो बानी छोड्न सकेन । स्कूल जीवनसम्म त्यो बानी उसैसंग रह्यो । पछि हाम्रो बाटो अलग भयो । अहिले ऊ विदेशमा एउटा सफल चिकित्सकका रुपमा स्थापित भएको रहेछ । निकै कठीन प्रयास पछि धेरै लामो समय पश्चात् मात्र उसले त्यो बानी छोड्न सफल भएको रहेछ । भकभकाएर बोल्ने मानिसहरुको बोलीमा नजानेरै भए पनि उसले गरेको ठट्टाको उसले ठूलै मोल चुकाउनु परेको हुनुपर्छ ।

त्यसैले कस्तो बानी लाग्न दिने वा नदिने भन्ने कुरामा हामी चनाखो हुनै पर्छ । विशेष गरेर मानिसको स्वभावैले गर्दा राम्रो बानी लगाउन वा अनुशासन सिक्न उसलाई गाह्रो हुन्छ भने नराम्रो बानी सिक्न, अराजक हुन र अनुशासनहीन हुन उसले सहज रुपमा सिक्छ । माथिको उल्लेख गर्दा मैले त्यसरी बोल्ने बानीलाई नराम्रो भन्न खोजेको अर्थ चाहिँ कतैबाट नलागोस् । त्यस्तो बोलीलाई नक्कल गरेर हाँसो गर्नुलाई नराम्रो बानी भन्न खोजिएको मात्र हो, एउटा उदाहरणको रुपमा मात्र त्यसलाई लिइएको हो । त्यसैले मानिसले के सिक्दैछु, के गर्दैछु र कस्तो कुराको अभ्यास गर्दैछु भन्ने कुरामा सतर्क हुनु आवश्यक छ । दीर्घकालीन असरका बारेमा नसोचेर क्षणिक रमाइलो, आवेग वा उत्तेजनामा लागेर हामी कतिपय यस्ता बानी वा प्रवृत्तिहरुहरु सिकिरहेका हुन्छौ जुन कालान्तरमा गएर हाम्रो चरित्र वा हाम्रो प्रकृति नै बन्न पुग्छ । कतिबेला यस्ता कुराले हामीभित्र जरा गाड्छन्, गहिरो हुन्छन्, हाम्रो सम्पूर्ण व्यवहारमा तिनको टुसा लाग्छ, हुर्किन्छ र झाँगिन्छ भन्ने हामीले थाहा नै पाउँदैनौ । हाम्रो मानसिकतामा गहिरिएर गाडिएको त्यो जरा र विशाल वृक्ष बनेर हाम्रो आचरणमा उभिने त्यस्ता बानीहरु उखेलेर फ्याल्न असम्भव नभए पनि निकै कठीन भने अवश्य हुन्छ ।

आजकल हाम्रा कुराकानी, छलफल, पत्रपत्रिका, सामाजिक संजालका अभिव्यक्तिहरु हेर्दा एउटा त्यस्तै अचम्मको बानी हामीलाई लागिरहेको जस्तो लाग्न थालेको छ । त्यो बानी हो, विवादको । पछिल्ला केही समयका हरेक भने जसो कुरामा हामी विवाद गरिरहेका छौं, असाध्यै धेरै मतभिन्नता देखाइरहेका छौं । कसैले भनेको कुनै पनि कुरामा अरु सबैले विवाद गरिरहेका छौं र अलमलिंदा अलमलिंदै हरेक कुरामा फुकाउनै नसक्ने गाँठहरु बनाइरहेका छौं । एउटा तात्तातो उदाहरण नेपाली क्रिकेट टीमको प्रशिक्षकको सकिन लागेको करारको विषयमा देखियो । उनको करार नवीकरणमा किन ढिलाई भनेर आवाज उठ्दा नउठ्दै त्यो करार नवीकरण भएको समाचार आयो । त्यसपछि एक समूह विवाद गर्न थालिहाल्यो, अरु कोही थिएन र तिनकै करार नवीकरण गर्नु पर्ने ? यो त एउटा सानो उदाहरण मात्र हो ।

हुन त वादे वादे जायते तत्ववोधः भनेर हामीलाई सानै देखि रटाइएको छ । विवादले फरक दृष्टिकोणहरुलाई स्थान दिन्छ, भविष्यमा आउन सक्ने जटिलताको पूर्वाभाष हुन सक्छ र समस्या आउनु अघि नै समाधानका उपाय खोज्न सघाउ पु¥याउँछ भन्ने कुरामा दुइ मत छैन । रोगको उपचार भन्दा लाग्नै नदिनु राम्रो भन्ने कुरा आफ्नो स्थानमा सत्य छ । तर हामीले विगतमा हरेक विषयमा प्रकट गरेका मत भिन्नताहरुलाई केलाएर हेर्ने हो भने मनमा एउटा प्रश्न उत्पन्न हुन्छ । के कुनै पनि क्षेत्रमा कुनै पनि सर्वसम्मत हुन सक्ने योजना नबनेकै हुन् ? समस्याहीन, निस्वार्थ र सबैको हितका बारेमा कसैले पनि केही कामै नगरेका हुन् ? राजनीति, चुनाव, मतगणना, परिणाम, खेलकूद, निर्माण, कला, साहित्य, प्रशासन, विकास, योजना, बजेट, निर्माण, नीतिनियम, कानून, कर्मचारी नियुक्ति, सरुवा बढुवा, शिक्षा र सम्विधानसम्मका व्यापक विषयहरुमा हेर्ने हो भने जताततै विवादै विवादका डुङ्गूर बाहेक केही पनि देखिंदैन ।

एउटाले भनेको कुनै पनि कुरा अर्कालाई किन जायज लाग्दैन ? के सबै आआफ्ना व्यक्तिगत, राजनैतिक, आर्थिक वा अन्य कुनै स्वार्थ र पूर्वाग्रहले मात्रै निर्देशित भैरहेका हौं त ? हामीमा हरेक कुरामा अनावश्यक विवाद गर्ने बानीले जरो गाड्न थालेको त हैन ? अरुको कुरा मान्यो भने सानो भइन्छ भन्ने भ्रान्तिको वीजारोपण भएको त हैन हाम्रो मानसिकतामा ? यदि त्यसो हो भने त हामीले आफूमा साह्रै नराम्रो बानी लगाइरहेका छौं । यो बानी त आजै, अहिल्यै नै हटाउनु आवश्यक भइसक्यो ।

कि त्यसमा पनि कुनै विवाद छ ?