it was a very disturbing piece of news. Scanning the newspaper this morning came as a shock when i read that ten students have threatened to torch themselves,wrapped in national flag to protest the fuel price hike. This extreeme action is no solution dear students. I understand your wrath. Yes, things have affected me as well. I request you not to carry out this foolish action plan of yours. You are the hope, you are the future and under no circumstances should you destroy yourselves like this. We need young people like you living for the country, not dying. Living citizens who care for the country are more important than martyers any day, any time. Your act of self immolation will not affect those ruthless, compassionless politicians whobare self centered. Live for your country, your family, your friends and your countrymen. No night is long enough to last for ever. There is a sunrise after every night. Dont loose hope. Our dawn is about to break. Prepare yourselves to welcome it with hope and enthusiasm. Facing the life is always a greater challange than killing yourselves.
IS BLESSING A CURSE IN DISGUISE?
ATMs and electronic transfer of funds have made life a lot easier for us. Thus, we can see people queued up in front of ATM booths like they would be in front of a teller’s counter earlier. Yet, the news about two young lads withdrawing a whopping amount of 8 Million rupees through counterfeit bank ATM cards was alarming. It raises some grave questions. Are we safe in this rapid development of technology? Every day we are getting more and more dependent on machines, technology, gadgets and computers. There is no doubt that technology has made things lot easier and less time consuming for us but at the cost of our security. Things change so fast, systems get upgraded at par with the flicker of our eye lids. Advanced versions with lucrative additions are smiling at us even before we can accommodate ourselves to the one we are using. We need to keep up to the race. If we fail, we are left behind. However, we are creating a gap, a void of knowledge in this process. How many of us are completely familiar with the computer we use every day or the function of the cell phone we carry?
A manual typewriter’s evolution to its electronic kin saw at least two decades of time. This meant that people were completely accustomed to it before switching to its next gen. On top of that a typewriter was a simple mechanism. Look at the gadgets we use today. They are so complicated that we just familiarize ourselves with the minimum requirement for us. We are unaware of its full utility. We do not even know its entire capability. Nevertheless, we need to keep us updated and hop from one version to another. That is our compulsion. In this course of joining an advanced technology before getting even ten percent familiar with the existing one, we are leaving a lot of loop holes, a huge void in knowledge. In a way we all are sitting on top of explosive, with a firearm in hand, fingers on trigger, ready to shoot even without properly knowing what a gun is. This can be dangerous. Time and again it has been proved like the incident mentioned above. We hardly care a dime about what wrong can it to, how vulnerable it might be when proper caution is not taken.
How many of us have read the terms and conditions of a software before installing it in our laptop? Have we ever thoroughly gone through the same when joining a social network? We read the news about Barack Obama restricting his daughters from using the facebook and surpass it as an act of yet another protective father. We hardly care about the risks of exposing ourselves in social networking sites. How many of us know that the data recorded in a social networking site, a hard disc of a computer or images and videos in the memory card of our cell phones are never erased once stored. An average gadget freak with aid of proper software can recover anything. Yet, we are tempted to shoot or click intimate moments without even thinking of the consequences. Glaring examples of such act creating havoc in people’s life are no more the stories of foreign celebrities. They are countless in our country as well. Still, we do not realize, care or tend to ignore.
I agree that there are two sides of every coin and we cannot be taken aback from the race of evolution because of such perils. Yet, we sure are putting us in vulnerable position when we join the bang down without weighing the pros and cons. Everything should have its own span of time and the same applies for development. Untimely changes seldom bring positive results be that weather, politics or development of technology. Undue changes and unnecessary growth can bring along their own share of misfortune. Development too comes with its own quota of dent. Despite this, we have to admit that we are the witness of such an era where human beings have excelled their creative limit. They have excelled in every aspect. We have seen rapid changes in everything. We have seen tyrants collapsing, we have seen countries merging and separating, we have seen anger, protest and turmoil. Never before were we more inquisitive about things and never before have we found answers to millions of questions in different aspect of life. Even though, we cannot deny the fact that we have become the most confused generation the world has seen. We are compelled to keep ourselves at par with this maddening competitive race in life. Thus, we have ignored the basic question what it is leading us towards. We completely pretend to forget the fact that we are no more secure than the ostrich that buries its head in the sands and believes he is cosseted.
The most important question today is, are we destined to pay more grave results because of our over ambitious greed for rapid growth and development? Is what we take as blessing a curse in disguise?
मान्छेले नै सिकाउँछ..मान्छेलाई विश्वास नगर्न
कस्तो दुखद कुरो…..तर शास्वत पनि…. मान्छेलाई विश्वास गर्नु हुँदैन भन्ने कुरो मान्छेले नै सिकाउनु पर्ने रे ।
हरेक पटक मान्छेबाट सिक्यो, अर्को मान्छेलाई बिश्वास गय्रो, अनि फेरि एकपटक कपटको सिकार भयो । किन मानिसहरू पूरा गर्न नसक्ने कुराहरू गर्छन्?
किन मानिसहरू आफूलाई मात्र सबथोक जान्ने र अरू सबै गोरू हो भन्ठान्छन् कुन्नि । कसैलाई ऐना नदेखाउनुको अर्थ उसको वास्तविक अनुहार नचिनेको वा नदेखेको हैन । तर मानिसहरू आफूलाई ‘सुतुरमुर्ग’ बनाएर भ्रममा बाँचेका हुन्छन् । मैले मेरो अनुहार बालुवामा गाडेको छु, मलाई कसेले चिन्दैन, देख्दैन । मान्छेको अनुहार जहाँ जसरी लुकाए पनि उसको बोली, व्यवहार र आचरणमा स्पष्ट झल्किन्छ ।
just because you are a foreigner…..
The incident took place when I was driving by Gwarko Chok. One Maruti gypsy was ahead of me. The traffic police signalled our side to stop and signaled the other side to move ahead. A motorcycle moved ahead. But to my horror, even after seing it, the gypsy moved ahead and crushed the front wheels of the motorcycle. The one driving and the pillion rider fell to the ground. A foreigner was driving the gypsy and instead of coming out to find what damage he had caused, without rolling down the window, he was shouting from inside. When the bike riders asked him what he was trying to do, he rolled the window down and started shouting,
“I do not understand Nepali.”
I could not bear it and intervened,
“Do you understand English?”
He said yes.
I was so angry that I told him on his face then,
“You are a m….fu…..er. What the hell were you trying to do crushing the bike after the traffic cop asked you to stop?”
He was speechless. I felt bad afterwards for using the word but maybe some foreigners believe that they are free to do anything in Nepal.
bright dawn
Woke up with lot of energy and enthusiasm for life this morning. Although it is still dark outside, I feel that the sun has already come up and shining with its warmth. This is indeed a lovely morning. I was feeling low for some time. Suddenly it feels that some one has waved a magic band and brought me back to my old positive and energetic form. I have to keep up the mood and contribute for that. Good morning braZesh.
Reasons Unknown
Although my creative writing has gained momentum in recent times, I still have not been able to wrap up the draft of my novel. I don’t know the exact reason but something is distracting me. I have been keeping up with my regular column in Nepal weekly and regularly writing for Kantipur and Nagarik. Yet, when it comes to the completion of my novel, it’s stuck where it was. Only a small portion is remaining and I have not been able to write it.
जीएस्, जलोटा र जुगलबन्दी
२०६८ आश्विन १४ कान्तिपुरको कोसेलीमा प्रकाशित मेरो संस्मरण
जीएस श्रीवास्तव
म बाघको खोरअघि उभिएको थिएँ । त्यहाँसम्म आइपुगेको पाँचदस मिनेट भइसकेको थियो तर भित्र छिर्ने आँट मलाई आइरहेको थिएन । ढोकामा टिलिक्क टल्केको पित्तलको पातोमा सुन्दर अक्षरले चहकिलो कालो रंगले कुँदिएको थियो, ‘एक्ज्युकेटिभ डाइरेक्टर’ । त्यो ढोका नबिल बैंकको कार्यकारी अधिकृत जीएस श्रीवास्तवको भव्य कार्यकक्षको थियो ।
कुरो ४५-४६ सालताकाको हो । त्यति बेला आईए को नतिजा कुर्दाकुर्दै म नबिल बैंकको जागिर खान थालेको थिएँ । नेपालमा खुलेको पहिलो अन्तर्राष्ट्रिय संयुक्त लगानीको नबिलमा जागिर खान पाउनु भनेको बलियो पुर्पुरोको द्योतक मानिन्थ्यो । नबिलमा हामीले खाने तलब जति हुन्थ्यो, बाहिर हल्ला त्यसको तेब्बर चौबर थियो । हामी पनि होइन भन्दैनथ्यौं । सफा र आकर्षक अफिस, बीचबीचमा बेलायती शैलीमा कुम उचाल्दै नेपाली बोल्दा पनि ७५ प्रतिशत अंग्रेजी मिसाउने टाई लगाएका कर्मचारीहरूका कारण नबिलको रबाफै बेग्लै थियो ।
म मार्केटिङ विभागमा काम गर्थें । होटल, दूतावास, आईएनजीओ लगायतका विदेशी नियोगहरूका खाता र बैंकिङसम्बन्धी सम्पूर्ण आवश्यकताहरू हेर्ने, भइरहेकालाई खुसी राख्ने र नभएकाहरूलाई फकाएर लोभ्याएर नबिलमा ल्याउने हाम्रो समूहको जिम्मेवारी थियो । तेल निकाल्ने गरी व्यस्त बनाउँथ्यो बैंकले हामीलाई । साप्ताहिक, मासिक, त्रैमासिक र वाषिर्क लक्ष्यहरू दिइएका हुन्थे । कति तलब बढाउने भन्ने कुरा कर्मचारीको प्रदर्शनमा भर पर्ने हुनाले सबै ज्यान फालेर काम गर्थे । आपmनो प्रदर्शनअनुसार कसले कति तलब खान्छ भन्ने कुरा कसैलाई थाहा हुँदैनथ्यो र त्यो बताउन पनि पाइँदैनथ्यो । सिलबन्दी खाममा नुरुल इस्लाम भन्ने बंगलादेशीले सबैलाई तलब दिन्थे । कतिपय विभागमा त हाकिमभन्दा उसको सहयोगीले बढी तलब पनि खान्थ्यो । एमएससी गरेका सहयोगीहरूको थाप्लामा आईए वा बीए मात्र पढेका हाकिम पनि हुन्थे ।
मेरो समूहका टोली नेतामा माथि इर्सादुल इस्लाम -आसिफ) नामक अत्यन्त प्रखर मार्केटिङ म्यानेजर, तिनको माथि पीएस लाहिरी नामका महाप्रबन्धक र सबैभन्दा माथि थिए, जीएस श्रीवास्तव । म तिनकै कार्यकक्षको ढोका अगाडि उभिएको थिएँ । साधारणतः उनीसम्म हाम्रो पहुँच हुँदैनथ्यो । भारतीय बैंकिङ क्षेत्रमा समेत नाम कमाएका ती बूढा हेर्दै डर लाग्दा थिए । हेभिवेट बक्सरको जस्तो चौडा कुम, गाँठिएको मोटो ज्यान, माखो पनि चिप्लेर झर्ला जस्तो चिल्लो तालु र ट्वाल्ल परेका अहिल्यै बाहिर निस्केलान् जस्ता ठुल्ठूला आँखा भएका जीएससँग बोल्न आसिफ र पीएस पनि डराउँथे । नबिलमा सबैले सबैलाई नामले बोलाउने चलन थियो, कसैलाई सर भन्नुपर्दैनथ्यो । तर जीएसको उमेर, अनुभव र व्यक्तित्वका कारण नै हुनुपर्छ सबैले ‘सर’ भन्ने उनी एकमात्र मान्छे थिए । त्यसैले उनको कार्यकक्षमा छिर्नुपर्दा बाघको गुफामा पस्ने भन्ने चलन थियो ।
त्यस दिन कुनै एउटा अत्यावश्यक कामले मलाई हाफ बिदा लिनुपर्ने भयो । टोली नेता बाहिर गएका थिए, आसिफ बंगलादेश भ्रमणमा थियो, पीएस लाहिरी वाषिर्क बिदामा चितवनमा बाघको फोटो खिच्न गएका थिए । अब बिदा स्वीकृत गराउनका लागि जीएसकहाँ नगई धरै थिएन । मलाई थाहा थियो- त्यति नाथे कामका लागि उनीसम्म पुग्नु भनेको कागज काट्नका लागि बञ्चरो बजारे सरह हो । तर मलाई बिदा नभई नहुने थियो । मनमनै हनुमान चालिसाका केही पंक्ति भट्याएर मैले ढोका नक गरें, अलिकति घचेडें र घिच्रो मात्र छिराएर मीठो र मायालाग्दो स्वरमा भित्र छिर्ने अनुमति मागें ।
कुर्सीमा बस्दा मोटो ज्यान फैलिएर होला उनी भीमकाय देखिएका थिए । उनले मोटो चस्मा लगाएर अध्ययन गरिरहेको फाइलबाट पिर्लिक्क राताराता बल्ड्याङ्ग्रे आँखा उठाएर खाउँलाजस्तो गरेर मलाई हेरे अनि खर्खर गर्ने कठोर आवाजमा मेरो धृष्टताको कारण सोधे । मैले मुसोको जस्तो स्वरमा कारण र उनीसम्म पुग्नुपर्ने बाध्यता बताएँ । उनले पेपरवेट उठाएर नहानेपछि मेरो अलि आँट बढ्यो र मैले विस्तारै बिदाको कागज पनि उनको अगाडि सारिदिएँ । उनको घरखेतको तमसुकै हो कि भनेझैं गरी त्यसलाई घोरिएर हेर्दै उनले भने, ‘केटो, तँलाई सहरभरि घुमेर को-कोसँग गीत गाउनचाहिँ फुर्सद हुन्छ, अफिस समयमा चाहिँ जरुरी काम आइपर्छ ?’
म जिल्ल परेँ । उनले भनेको कुराको अर्थ एकछिन त मैले ठम्याउन पनि सकिनँ । केही क्षणपछि मात्र मलाई उनले के भनेका हुन् भनेर थाहा भयो । सन्दर्भ केही दिनअघिको थियो ।
अनुप जलोटा
दूतावासका खाता र बैंकिङसम्बन्धी कामहरू हाम्रो समूहले हेर्ने हुनाले भारतीय राजदूतावास वा सांस्कृतिक केन्द्रको कार्यक्रमको निम्तो आइरहन्थ्यो । त्यस्तै एउटा निम्तो थियो, अनुप जलोटाका गजल र भजनहरू सुन्ने । सम्भवतः त्यो जलोटाको नेपालमा पहिलो आगमन हुनुपर्छ । त्यतिबेला अनुप जलोटा प्रसिद्धिको चरमचुलीमा थिए । उनका डिस्क रेकर्डहरूले एल्भिस पि्रन्सलेका कीर्तिमान उछिनेका कुरा सुनिन्थ्यो । भजनजस्तो नीरस विधालाई आफ्नो जादूमय स्वरका कारण लोकपि्रय र बिकाउ बनाउन सक्ने जलोटाको उपलब्धिबाट म पनि प्रभावित थिएँ । त्यो अवसर त छोड्ने कुरै थिएन । त्यतिबेला कुनै साप्ताहिक पत्रिकामा पनि म लेख्ने गर्थें । त्यसैले जलोटासँग कुरा गरेर एउटा सामग्री तयार गर्ने पनि मेरो लोभ थियो । दूतावासकै माध्यमबाट बिहान याक एन्ड यतीमा त्यो कार्यका लागि पनि चाँजोपाँजो मिल्यो । जलोटासँग कुराकानी सकिएपछि बिदा हुने बेलामा उनले सोधे, ‘साँझको कार्यक्रम आउँछौ नि हैन ?’
मैले निम्तो प्राप्त भएको जानकारी गराउँदै सहमति जनाएँ । साँझ म समयमा नै प्रज्ञा प्रतिष्ठानको प्रेक्षालयमा पुगें । अधिकांश निम्तालु पहिले नै आइसकेका थिए । म आफ्नो लहर खोज्दै गएर कार्डमा तोकिएको सिटमा गएर बसें । मभन्दा अलि पर त्यही लहरमा मैले एकजना परिचित अनुहार देखें । त्यो अनुहार
थियो, जीएसको ।
अटाइनअटाइ गरेर सिटमा आफ्नो स्थुल शरीरलाई कोचेर बसेका जीएसले मतिर हेरेका पनि थिएनन् । नीरस र कठोर बैंकरलाई पनि संगीतमा रुचि भएको देख्दा मलाई अचम्म र खुसी दुवै लाग्यो । त्यही बेला प्रेक्षालयको बत्ती मधुरो भयो, पर्दा खुल्यो र सरस्वती बन्दनाको आलापका साथ अनुप जलोटा उदाए । उनको साधनाले ओतप्रोत, शास्त्रीय संगीतमा तालिम प्राप्त ओजपूर्ण स्वर र रोचक प्रस्तुतिले सबैलाई सम्मोहित बनाउन थाल्यो । बीचबीचमा साथीभाइसँग जस्तो श्रोतासँग कुरा गर्ने, ठट्टा गर्ने, अलि बुझ्न गाह्रो भजनमा संस्कृत र गजलमा उर्दूका पंक्तिहरूका अर्थ बताईबताई गाउने त्यस्तो अनौपचारिक कार्यक्रमको म पहिलोपटक आनन्द लिइरहेको थिएँ ।
जुगलबन्दी
अनुप जलोटा त्यतिबेला उनको एउटा प्रख्यात भजन गाउँदै थिए,
‘साम पिया मोरे रंग दे चुनरिया…’
उनी त्यसको दोस्रो अन्तराको पहिलो हरफ आफ्नो चिरपरिचित शैलीमा घुमाईघुमाई फरक फरक पाराले गाउँदै थिए,
‘बिना रंगाए मैं तो घर नहीं जाउँगीं… बिना रंगाए मैं तो घर नहीं जाउँगी’
अचानक उनलाई के सुर चढ्यो कुन्नि, उनी फेरि श्रोतासँग कुरा गर्न थाले, ‘मैले सुनेको थिएँ, नेपालमा सबैजना मिठो गाउनुहुन्छ रे । अब यो पहिलो पंक्ति मैले गाएपछि दोस्रो पंक्ति कृपया तपाईंहरू गाउनुस् ।’
उनले एकपटक फेरि दोहोर्याए,
‘बिना रंगाए मैं तो घर नहीं जाउँगी…’
अनि वाद्यवादकहरूले संगीत जारी राखे पनि उनी चुप भए । उनले सोचेका थिए बाँकी शब्दहरू कोरसमा गुन्जनेछन् तर ताल पक्डन नसक्ने गायकले ट्रयाकमा गाउँदा छोडेजस्तो गरी बाजा मात्र बजिरह्यो । उनले फेरि एकपटक आफ्नो अनुरोध दोहोर्याए । अब पनि कसैले गाएन भने त बोर हुन्छ भन्ने लागेको हुनाले मेरो उरन्ठ्याउलो जोसले मलाई अभिप्रेरित गरिरहेको थियो । जे पर्ला-पर्ला भन्दै म जोसमा आएर जुरुक्क उठें । मैले दुई हातले आफ्नो मुखको अगाडि ढ्वाङजस्तो बनाएँ । अनुप जलोटाले ‘बिना रंगाए मैं तो घर नहीं जाउँगी’ भन्न मात्र के भ्याएका थिए लौ खा त यत्रै सित्ति भनेर मैले न्वारानदेखिको बल निकालेर बाँकी गीत चिच्याइदिएँ,
‘बित ही जाये चाहे ये सारी उमरिया…’
अनुप जलोटाले आवाज आएतिर हेरेर मुस्काएर हात उठाए अनि चालू राख्न संकेत गर्दै आफू पनि गाउन थाले । माइकबाट आएको उनको सधिएको मन्ध्र सप्तकको स्वर र मेरो बेसुरा तार सप्तकतिरको चिच्याहटको जुगलबन्दी कस्तो सुनिएको थियो होला भन्ने त मलाई थाहा छैन तर दुई लाइन उनीसँग चिच्याएपछि म आफ्नो सिटमा थच्चिएँ । वरिपरिका केही मानिसहरू मलाई स्पिलवर्गको सिनेमाबाट निस्केर आएको कुनै अरु नै ग्रहको प्राणीलाई जस्तो गरी हेरिरहेका थिए । तीमध्ये एक थिए-
जीएस श्रीवास्तव ।
जिीएस श्रीवास्तवको सामु मेरो बिदाको मागपत्र आशालाग्दो गरी उत्तानो परिरहेको थियो । म रुन्चे हाँसो हाँसें । उनले त्यसमा सही गरे । पार्किन्सनका लक्षणहरूका कारण सही गर्दा उनको हात अलिअलि काम्थ्यो । त्यसले गर्दा उनको दस्तखतका अक्षरहरू करेन्ट लागेजस्ता हुन्थे । उनले मागपत्र मतिर फर्काए । जीएसलाई हाँसेको देख्न असम्भव जस्तै थियो । तर त्यतिबेला भने मलाई उनका आँखामा हो कि हैन भनेजस्तो हल्का मुस्कान देखेको भान भयो । मैले ठम्याउनु अघि नै उनले आँखा फाइलतिर झारे र हातले मलाई बाहिर जान संकेत गरे ।
मैले उल्टो धनुष्टंकारको मुद्रामा आभार व्यक्त गरें । स्वीकृत भएको बिदाको मागपत्र टिपें र बाघको गुफाबाट कुलेलम ठोकें । म मनमनै गुन्गुनाउँदै थिएँ,
‘बिना रंगाए मैं तो घर नहीं जाउँगी…’
७९२ किलोहर्ज……..
नरुले ‘ताल्ची मव्या’ भन्नुअघि नै म कराएँ । उसको गुच्चा अलि खाल्डोमा परेको थियो । अब उसले त्यो गुच्चालाई माथि राम्ररी देखिने गरी राखिदिनुपर्ने भयो । मेरो गुच्चाले उसको गुच्चालाई ढें गरेको -उसको भन्दा मेरो गुच्चा पर पुगेको) हुनाले उसको गुच्चालाई उडाउने पहिलो मौका मैले पाएको थिएँ । एघार बाह्र वर्ष पुगिसकेका हामी ‘ठूला’ भइसकेकाहरू ठूलै प्रकारको बाजी खेल्थ्यौं । मैले एक आँखा चिम्लेर
आफ्नो सिकारलाई ताकें । गुच्चा हान्ने मेरो माझी औंला खुम्चिएर पेस्तोलको टि्रगर जस्तो बनिसकेको थियो । ब्रुस लीले मुक्का हान्नुअघि सारा शरीरको शक्ति मुठ्ठीमा सारेर ल्याउँछ भन्ने सुनेको मैले पनि आफ्नो खुम्रे कीरोझैं घुमि्रएको औंलामा शक्ति सञ्चय गरें ।
छेवैमा काकाको घरमा ठूलो स्वरमा बजिरहेको रेडियोमा एउटा धुन बज्न सुरु भयो । ‘रूपक’ भनिने रेडियो नाटक सुरु हुन लागेको संकेत थियो त्यो धुन । ‘पछि खेलौंला है, नाटक आउन लाग्यो ।’ Read the rest of this entry »
नयाँ वर्ष
आयो, आयो भन्दाभन्दै आयो र गयो नयाँ वर्षको साँझ पनि । के के न होला, केही त होला, केही न केही त कस्सो नहोला भन्दाभन्दै केही पनि नभै आयो र गयो नयाँ वर्षको साँझ पनि ।
असमान समानता
-सन्जु कोइराला
नेपाल साप्ताहिकमा प्रकाशित
रसिकाको बिहेमा चाँदनीसंग भेट भएको बेला देखि नै चारुलाई रमाइलो लागिरहेको छ। कोहीकोही मान्छे एकै भेटमा पनि वर्षौं पुराना मित्र जस्तो लाग्न थाल्छन्। चाँदनी पनि उसलाई त्यस्तै लागी। हुन त उनीहरुको बीचमा मुश्कीलले आधा घण्टा पनि कुराकानी भएको थिएन। तर त्यति समयमा नै चारुले थाहा पाइसकेकी थिई, उनीहरुको बीचमा थुप्रै कुरामा समानताहरु छन्। हुँदाहुँदा उनीहरुको नाम नै पनि एकै अक्षरबाट सुरु हुँदो रहेछ। जति पनि कुराहरु भए, जति पनि विषयमा, उनीहरुको एउटै दृष्टिकोण थियो। कस्तो अचम्म, बेलाबेला त आफैले आफैसंग कुरा गरे जस्तो लाग्यो उसलाई। साधारणतया चारुको अरु कसैसंग हतपति कुरा मिल्दैन। अनि कुरा नमिल्ने मानिसहरुसंग औपचारिकताका लागि मात्र हुँमा हुँ मिलाउने काम ऊ गर्न सक्दिन। Read the rest of this entry »
